<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> <?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?> <TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hans-HK" xml:id="X14n0288"> <teiHeader> <fileDesc> <titleStmt> <title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 288 楞严经证疏廣解</title> <title xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经数位版, No. 288 楞严经证疏廣解</title> <author>明 凌弘宪点释</author> <respStmt> <resp>Electronic Version by</resp> <name>CBETA</name> </respStmt> </titleStmt> <editionStmt> <edition>XML TEI P5</edition> <respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>AI</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp5"><resp>corrections</resp><name>CBETA.liyi</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp6"><resp>corrections</resp><name>CBETA.ting</name></respStmt> </editionStmt> <extent>10卷</extent> <publicationStmt> <idno type="CBETA"> <idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">14</idno>.<idno type="no">288</idno> </idno> <distributor> <name>中华电子<persName>佛</persName>典协会 (CBETA)</name> <address> <addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine> </address> </distributor> <availability> <p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p> </availability> <date>2024-07-18 21:29:46 +0800</date> </publicationStmt> <sourceDesc> <bibl> <title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title> <title level="s" xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经</title> <title level="m" xml:lang="zh-Hans">楞严经证疏廣解</title> </bibl> </sourceDesc> </fileDesc> <encodingDesc> <projectDesc> <p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, Input by Cai Ning Jun, Punctuated draft text as provided by GJ.cool AI auto punctuation engine</p> <p xml:lang="zh-Hans" cb:type="ly">CBETA 人工输入，蔡寧君大德输入，古籍酷 AI 自动标点引擎提供新式标点初稿</p> </projectDesc> <editorialDecl> <punctuation resp="#resp1"><p>AI 标点</p></punctuation> </editorialDecl> <tagsDecl> <namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <tagUsage gi="rdg"> <listWit> <witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness> <witness xml:id="wit.orig">【卍续】</witness> </listWit> </tagUsage> </namespace> </tagsDecl> <charDecl> <char xml:id="CB00416"> <charName>CBETA CHARACTER CB00416</charName> <mapping cb:dec="983456" type="PUA">U+F01A0</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+7B92</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>帚</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[竺-二+帚]</value></charProp></char> <char xml:id="CB02863"> <charName>CBETA CHARACTER CB02863</charName> <mapping cb:dec="985903" type="PUA">U+F0B2F</mapping> <mapping type="unicode">U+34E8</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>刺</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[利-禾+夹]</value></charProp></char> <char xml:id="CB04636"> <charName>CBETA CHARACTER CB04636</charName> <mapping cb:dec="987676" type="PUA">U+F121C</mapping> <charProp><localName>normalized form</localName><value>璇</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[王*(虍-七+(一/八/八/目))]</value></charProp></char> <char xml:id="CB04676"> <charName>CBETA CHARACTER CB04676</charName> <mapping cb:dec="987716" type="PUA">U+F1244</mapping> <mapping type="unicode">U+200D4</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>允</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[ㄠ-ㄙ+?]</value></charProp></char> <char xml:id="CB05860"> <charName>CBETA CHARACTER CB05860</charName> <mapping cb:dec="988900" type="PUA">U+F16E4</mapping> <mapping type="unicode">U+2DB25</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[橘-矛+隹]</value></charProp></char> <char xml:id="CB16297"> <charName>CBETA CHARACTER CB16297</charName> <mapping cb:dec="999337" type="PUA">U+F3FA9</mapping> <mapping type="unicode">U+274CD</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>蠙</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[蛇-匕+(眉-目+贝)]</value></charProp></char> <char xml:id="CB17451"> <charName>CBETA CHARACTER CB17451</charName> <mapping cb:dec="1000491" type="PUA">U+F442B</mapping> <charProp><localName>normalized form</localName><value>腠</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[勝-力+天]</value></charProp></char> </charDecl> </encodingDesc> <profileDesc> <langUsage> <language ident="en">English</language> <language ident="zh-Hans">Chinese (Traditional)</language> </langUsage> </profileDesc> <revisionDesc> <change when="2013-05-20"> <name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication </change> <change when="2007-10-23T13:52:11"> Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT </change> </revisionDesc> </teiHeader> <text><body> <milestone unit="juan" n="1"/> <pb ed="X" xml:id="X14.0288.0001a" n="0001a"/> <lb ed="X" n="0001a01"/> <lb ed="X" n="0001a02"/> <lb ed="X" n="0001a03"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 288-A 锓楞严缘起</cb:mulu><head>No. 288-A <lb ed="X" n="0001a04"/><lb ed="R022" n="0001a01"/> 锓楞严缘起</head> <lb ed="X" n="0001a05"/><lb ed="R022" n="0001a02"/><p xml:id="pX14p0001a0501">迟日闲居，白雲封户，黄巖之击竹成风，晦堂之花香 <lb ed="X" n="0001a06"/><lb ed="R022" n="0001a03"/>盈座。忽跫然履声，有客启扉而入，兀坐良久，歎曰：人 <lb ed="X" n="0001a07"/><lb ed="R022" n="0001a04"/>生驹隙，终日忙忙，究竟何如？余漫应之曰：腰紫绂，肘 <lb ed="X" n="0001a08"/><lb ed="R022" n="0001a05"/>黄金，如是足矣。客不应。余复谓之曰：生前简白，死後 <lb ed="X" n="0001a09"/><lb ed="R022" n="0001a06"/>翰靑，如是止矣。客曰：嘻，吾所谓究竟，不有人生一大 <lb ed="X" n="0001a10"/><lb ed="R022" n="0001a07"/>涅槃乎？余未解，客亦逡巡而退。越数日，取楞严读之， <lb ed="X" n="0001a11"/><lb ed="R022" n="0001a08"/>乃後知一切事法，莫不有究竟。吾夫子所云：生知、学 <lb ed="X" n="0001a12"/><lb ed="R022" n="0001a09"/>知、困知、安行、利行、勉行、归根到知之一、成功一，皆一 <lb ed="X" n="0001a13"/><lb ed="R022" n="0001a10"/>切究竟法。人患不学耳，学者幷心一路，则即利即钝， <lb ed="X" n="0001a14"/><lb ed="R022" n="0001a11"/>即渐即顿，何上乘人下乘人之别？温陵老人曰：导达 <lb ed="X" n="0001a15"/><lb ed="R022" n="0001a12"/>禅乘，抉择正见。观心主人曰：廣含法界，细剖邻虚。是 <lb ed="X" n="0001a16"/><lb ed="R022" n="0001a13"/>楞严杜旁门，塞歧路，皈依一切究竟法，作明心了性 <lb ed="X" n="0001a17"/><lb ed="R022" n="0001a14"/>之真诠。然旨奥義繁，世又多钝根，学必先渐入，舍註 <lb ed="X" n="0001a18"/><lb ed="R022" n="0001a15"/>疏蔑证真诠。茫茫大海中，舍宝筏谁登彼岸？朦胧两 <lb ed="X" n="0001a19"/><lb ed="R022" n="0001a16"/>眼，舍金针孰转双瞳？澄法师诚渡河之宝筏，撥眼之 <lb ed="X" n="0001a20"/><lb ed="R022" n="0001a17"/>金针矣。余维是手加披阅，廣译穷搜，採天如之会解， <lb ed="X" n="0001a21"/><lb ed="R022" n="0001a18"/>摘真光之正脉，荟天都之标指，葺观心之参标，益以 <lb ed="X" n="0001a22"/><lb ed="R022" n="0001b01"/>雲栖祖之<anchor xml:id="nkr_note_add_0001a2201" n="0001a2201"/><anchor xml:id="beg0001a2201" n="0001a2201"/>摸<anchor xml:id="end0001a2201"/>象，继以天台师之截流。若长水孤山、温 <lb ed="X" n="0001a23"/><lb ed="R022" n="0001b02"/>陵醉季、吴兴憨山等法师，不下数十家，盈篇纍牍，展 <lb ed="X" n="0001a24"/><lb ed="R022" n="0001b03"/>卷灿然，一新世界法眼。庀工鸠材，历春夏而告成。倏 <pb ed="X" xml:id="X14.0288.0001b" n="0001b"/> <lb ed="X" n="0001b01"/><lb ed="R022" n="0001b04"/>焉金飙荐冷，玉露横秋，闭关偃息，焚香结趺坐，莊诵 <lb ed="X" n="0001b02"/><lb ed="R022" n="0001b05"/>楞严数过。客复叩关请曰：子悟究竟法乎？法一也。子 <lb ed="X" n="0001b03"/><lb ed="R022" n="0001b06"/>作出世法，摒除妄想，脱離幻相，从此明心了性，莲花 <lb ed="X" n="0001b04"/><lb ed="R022" n="0001b07"/>日日现前。子作入世法，断却因循二字，从此竿头更 <lb ed="X" n="0001b05"/><lb ed="R022" n="0001b08"/>进，皂囊白简，功垂靑史，拾紫如拾芥耳。余霍然而解， <lb ed="X" n="0001b06"/><lb ed="R022" n="0001b09"/>与客晤对终日。</p> <lb ed="X" n="0001b07"/><lb ed="R022" n="0001b10"/><p xml:id="pX14p0001b0701">天启元年七月上弦日，吴兴天池居士凌弘宪叔度 <lb ed="X" n="0001b08"/><lb ed="R022" n="0001b11"/>父识</p></cb:div> <lb ed="X" n="0001b09"/> <lb ed="X" n="0001b10"/> <lb ed="X" n="0001b11"/> <lb ed="X" n="0001b12"/> <lb ed="X" n="0001b13"/> <lb ed="X" n="0001b14"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 288-B 刻楞严经标指序</cb:mulu><head>No. 288-B <lb ed="X" n="0001b15"/><lb ed="R022" n="0002a01"/> 刻楞严经标指序</head> <lb ed="X" n="0001b16"/><lb ed="R022" n="0002a02"/><p xml:id="pX14p0001b1601">余师事宣尼氏，遊心古文词，见谓六经浑浑噩噩，圣 <lb ed="X" n="0001b17"/><lb ed="R022" n="0002a03"/>人之言哉。丘明艳而则，其文皮；国筴辨而诡，其文宕； <lb ed="X" n="0001b18"/><lb ed="R022" n="0002a04"/>屈平幽而怨，其文激；莊周宏而肆，其文奇；韩非辨而 <lb ed="X" n="0001b19"/><lb ed="R022" n="0002a05"/>刻，其文达；马、班博而裁，其文雄。由汉以前百氏诸书， <lb ed="X" n="0001b20"/><lb ed="R022" n="0002a06"/>虽言人人殊，大都洋洋纚纚，正正奇奇，秉六经而建 <lb ed="X" n="0001b21"/><lb ed="R022" n="0002a07"/>旗鼓，靡不俯首颜行，扶服奔奏。见谓千古勝遊，至矣 <lb ed="X" n="0001b22"/><lb ed="R022" n="0002a08"/>尽矣，蔑有尙矣。然皆世间谛耳，非出世谛也。楞严，出 <lb ed="X" n="0001b23"/><lb ed="R022" n="0002a09"/>世谛也。有有无无，有无无有，幽奇幻怪，不可为名。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0001001" n="0001001"/>辟 <lb ed="X" n="0001b24"/><lb ed="R022" n="0002a10"/>太虚空，其来无首，其去无尾。声为万籁，色为百昌。在 <pb ed="X" xml:id="X14.0288.0001c" n="0001c"/> <lb ed="X" n="0001c01"/><lb ed="R022" n="0002a11"/>目满目，在耳盈耳。去者成故，来者成新。彼虚空体，何 <lb ed="X" n="0001c02"/><lb ed="R022" n="0002a12"/>有何无，何名何相？故高如须弥，表可测也；深如瀛渤， <lb ed="X" n="0001c03"/><lb ed="R022" n="0002a13"/>渡可窥也；莊严如浮幢，华可饰也；幻如偃师，巧可造 <lb ed="X" n="0001c04"/><lb ed="R022" n="0002a14"/>也；音如迦陵，声可写也；隐见出没，如蜃楼，如化城，影 <lb ed="X" n="0001c05"/><lb ed="R022" n="0002a15"/>可望也。若乃不表而高，不度而深，非华而严，无巧而 <lb ed="X" n="0001c06"/><lb ed="R022" n="0002a16"/>幻，见弗以影，音弗以声，非有非无，谁为名相？世儒执 <lb ed="X" n="0001c07"/><lb ed="R022" n="0002a17"/>有卑者，专旧守残，用涂耳目；其次绣为鞶帨，用博世 <lb ed="X" n="0001c08"/><lb ed="R022" n="0002a18"/>资。即百氏未遊其籓，何暇论乎六籍之外？夫雕玉为 <lb ed="X" n="0001c09"/><lb ed="R022" n="0002b01"/>楮，孰与造化之巧？棘<g ref="#CB02863">刺</g>为猴，孰与形性之工？丘樊而 <lb ed="X" n="0001c10"/><lb ed="R022" n="0002b02"/>遊，孰与四虚之达？故有方内遊，有方外遊。今人拘于 <lb ed="X" n="0001c11"/><lb ed="R022" n="0002b03"/>冥室中，目无见，耳无闻，愀然不乐也。穿穴隙，见雨零， <lb ed="X" n="0001c12"/><lb ed="R022" n="0002b04"/>则快然而歎之，况出室坐堂，见日月光乎？见日月光， <lb ed="X" n="0001c13"/><lb ed="R022" n="0002b05"/>肆然而喜，况登泰山，履石封，视天都若盖，江河若带， <lb ed="X" n="0001c14"/><lb ed="R022" n="0002b06"/>万物在其间乎？登泰山尙旷然而乐，又况旁日月，挟 <lb ed="X" n="0001c15"/><lb ed="R022" n="0002b07"/>宇宙，电为鞭筴，雷为车轮，纵志舒节，遊太虚空，其为 <lb ed="X" n="0001c16"/><lb ed="R022" n="0002b08"/>乐岂不大哉！百氏六籍，方之内也；楞严，方之外也。遊 <lb ed="X" n="0001c17"/><lb ed="R022" n="0002b09"/>方之外，遊之至也；遊方之内，遊之不至也。虽然，无世 <lb ed="X" n="0001c18"/><lb ed="R022" n="0002b10"/>间心，其操不实；无出世想，其趣不高。实则高之，高则 <lb ed="X" n="0001c19"/><lb ed="R022" n="0002b11"/>实之，其说盖出于儒。世之读楞严者，皆出世想也。循 <lb ed="X" n="0001c20"/><lb ed="R022" n="0002b12"/>经则辞奥，循传则義繁，两者俱无当焉。故離为章节 <lb ed="X" n="0001c21"/><lb ed="R022" n="0002b13"/>句读，以直剖古人之心。既融通部之意以分支，又融 <lb ed="X" n="0001c22"/><lb ed="R022" n="0002b14"/>通支之意以分章；既融通节之意以分句，又融通句 <lb ed="X" n="0001c23"/><lb ed="R022" n="0002b15"/>之意以标義。要使血脉流通，按经络之微茫而不慁； <lb ed="X" n="0001c24"/><lb ed="R022" n="0002b16"/>神情注结，定孔轮之幽眇而有常。既如常山之蛇，首 <pb ed="X" xml:id="X14.0288.0002a" n="0002a"/> <lb ed="X" n="0002a01"/><lb ed="R022" n="0002b17"/>击尾应；又如照妖之镜，形现神彰。扫千年之芜薉，嘘 <lb ed="X" n="0002a02"/><lb ed="R022" n="0002b18"/>万古之神光，岂谓能遊？亦唯是百家六籍外，更有如 <lb ed="X" n="0002a03"/><lb ed="R022" n="0003a01"/>来宝藏煜耀乎天壤间者。故愿寓目焉，以为宣尼左 <lb ed="X" n="0002a04"/><lb ed="R022" n="0003a02"/>袒云。</p> <lb ed="X" n="0002a05"/><lb ed="R022" n="0003a03"/><p xml:id="pX14p0002a0501">万历丙午春<persName>佛</persName>出世日，新安俞王言皋如著</p></cb:div> <lb ed="X" n="0002a06"/> <lb ed="X" n="0002a07"/> <lb ed="X" n="0002a08"/> <lb ed="X" n="0002a09"/> <lb ed="X" n="0002a10"/> <lb ed="X" n="0002a11"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 288-C 楞严摸象记引</cb:mulu><head>No. 288-C <lb ed="X" n="0002a12"/><lb ed="R022" n="0003b01"/> 楞严摸象记引</head> <lb ed="X" n="0002a13"/><lb ed="R022" n="0003b02"/><p xml:id="pX14p0002a1301">如经所言，有诸盲人，群手摸象。其摸鼻者，云象如箕； <lb ed="X" n="0002a14"/><lb ed="R022" n="0003b03"/>其摸股者，云象如柱；其摸尾者，云象如<g ref="#CB00416">帚</g>；其摸腹者， <lb ed="X" n="0002a15"/><lb ed="R022" n="0003b04"/>云象如石；乃至模眼，则云如鼓风橐；摸耳，则云如倒 <lb ed="X" n="0002a16"/><lb ed="R022" n="0003b05"/>垂葉；摸蹄，则云如覆地杯。人执所摸，互相是非，观者 <lb ed="X" n="0002a17"/><lb ed="R022" n="0003b06"/>捧腹。今日谭经，何以异是？<persName>佛</persName><anchor xml:id="nkr_note_add_0002a1701" n="0002a1701"/><anchor xml:id="beg0002a1701" n="0002a1701"/>已<anchor xml:id="end0002a1701"/>涅槃，咨询无由，出情 <lb ed="X" n="0002a18"/><lb ed="R022" n="0003b07"/>识手，为想像摸，彼此角立，如盲讥盲，予实慨焉。知<anchor xml:id="nkr_note_add_0002a1801" n="0002a1801"/><anchor xml:id="beg0002a1801" n="0002a1801"/>己<anchor xml:id="end0002a1801"/> <lb ed="X" n="0002a19"/><lb ed="R022" n="0003b08"/>亦盲，救弊为急，因入盲侣，与众同摸。唯首楞严，于诸 <lb ed="X" n="0002a20"/><lb ed="R022" n="0003b09"/>经中，更多疑義。由是诸盲，竞共鼓噪，交臂攒指，莫可 <lb ed="X" n="0002a21"/><lb ed="R022" n="0003b10"/>谁何。爰取是经，百有馀则，略为剖析，以例全帙。昔<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0002a22"/><lb ed="R022" n="0003b11"/>弟子，各陈<anchor xml:id="nkr_note_add_0002a2201" n="0002a2201"/><anchor xml:id="beg0002a2201" n="0002a2201"/>己<anchor xml:id="end0002a2201"/>见，<persName>佛</persName>谓众言：汝等所说，皆非我意，然各 <lb ed="X" n="0002a23"/><lb ed="R022" n="0003b12"/>当理，足以利物。则彼群摸，除悖理者，以理而摸，虽不 <lb ed="X" n="0002a24"/><lb ed="R022" n="0003b13"/>得象，未尝非象。故不患摸，唯执是患。若虚其中，不主 <pb ed="X" xml:id="X14.0288.0002b" n="0002b"/> <lb ed="X" n="0002b01"/><lb ed="R022" n="0003b14"/>先入，会文切理，理协文顺，厥旨自彰。象之为象，跃如 <lb ed="X" n="0002b02"/><lb ed="R022" n="0003b15"/>卓如，不于摸外，别得一象。如执所摸，坚壁自持，摸之 <lb ed="X" n="0002b03"/><lb ed="R022" n="0003b16"/>弥勤，失之弥远。只增戏论，成谤法咎，则何益矣？此特 <lb ed="X" n="0002b04"/><lb ed="R022" n="0003b17"/>教事，其谭禅者，为摸尤甚。或有摸马，谓是象者；或有 <lb ed="X" n="0002b05"/><lb ed="R022" n="0003b18"/>摸空，谓是象者；或有俱摸，谓一切处，咸是象者；或于 <lb ed="X" n="0002b06"/><lb ed="R022" n="0004a01"/>一切，摸之不得，谓无象者。种种异见，未易更仆。愿诸 <lb ed="X" n="0002b07"/><lb ed="R022" n="0004a02"/>仁者，反摸其眼，得具眼<anchor xml:id="nkr_note_add_0002b0701" n="0002b0701"/><anchor xml:id="beg0002b0701" n="0002b0701"/>已<anchor xml:id="end0002b0701"/>，象不须摸。</p> <lb ed="X" n="0002b08"/><lb ed="R022" n="0004a03"/><p xml:id="pX14p0002b0801">万历三十年岁次壬寅千<persName>佛</persName>澡浴日，後学<name role="" type="person">雲栖寺</name>沙 <lb ed="X" n="0002b09"/><lb ed="R022" n="0004a04"/>门袾宏书于翠竹山房。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0002b10"/> <lb ed="X" n="0002b11"/> <lb ed="X" n="0002b12"/> <lb ed="X" n="0002b13"/> <lb ed="X" n="0002b14"/> <lb ed="X" n="0002b15"/><lb ed="R022" n="0004b01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">姓氏</cb:mulu><head>姓氏</head> <lb ed="X" n="0002b16"/><lb ed="R022" n="0004b02"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX14p0002b1601">译 <lb ed="X" n="0002b17"/><lb ed="R022" n="0004b03"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX14p0002b1701">天竺沙门般<anchor xml:id="nkr_note_add_0002b1701" n="0002b1701"/><anchor xml:id="beg0002b1701" n="0002b1701"/>剌<anchor xml:id="end0002b1701"/>密帝</item></list></item> <lb ed="X" n="0002b18"/><lb ed="R022" n="0004b04"/><item xml:id="itemX14p0002b1801">译语 <lb ed="X" n="0002b19"/><lb ed="R022" n="0004b05"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX14p0002b1901"><name role="" type="person">乌苌国</name>沙门弥伽释迦</item></list></item> <lb ed="X" n="0002b20"/><lb ed="R022" n="0004b06"/><item xml:id="itemX14p0002b2001">笔授 <lb ed="X" n="0002b21"/><lb ed="R022" n="0004b07"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX14p0002b2101">菩萨戒弟子前正议大夫同中书门下平章事 <lb ed="X" n="0002b22"/><lb ed="R022" n="0004b08"/>房融</item></list></item> <lb ed="X" n="0002b23"/><lb ed="R022" n="0004b09"/><item xml:id="itemX14p0002b2301">证译 <lb ed="X" n="0002b24"/><lb ed="R022" n="0004b10"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX14p0002b2401">罗浮沙门怀迪</item></list></item> <pb ed="X" xml:id="X14.0288.0002c" n="0002c"/> <lb ed="X" n="0002c01"/><lb ed="R022" n="0004b11"/><item xml:id="itemX14p0002c0101">证疏 <lb ed="X" n="0002c02"/><lb ed="R022" n="0004b12"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX14p0002c0201">西蜀沙门界澄<note place="inline">以上墨本</note></item></list></item> <lb ed="X" n="0002c03"/><lb ed="R022" n="0004b13"/><item xml:id="itemX14p0002c0301">会译 <lb ed="X" n="0002c04"/><lb ed="R022" n="0004b14"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX14p0002c0401">资中法师弘沇</item><item xml:id="itemX14p0002c0407">真际法师崇节</item> <lb ed="X" n="0002c05"/><lb ed="R022" n="0004b15"/><item xml:id="itemX14p0002c0501"><g ref="#CB05860">檇</g>李法师洪敏</item><item xml:id="itemX14p0002c0507">长水法狮子璇</item> <lb ed="X" n="0002c06"/><lb ed="R022" n="0004b16"/><item xml:id="itemX14p0002c0601">孤山法师智圆</item><item xml:id="itemX14p0002c0607">吴兴法师仁岳</item> <lb ed="X" n="0002c07"/><lb ed="R022" n="0004b17"/><item xml:id="itemX14p0002c0701">泐潭法师晓月</item><item xml:id="itemX14p0002c0707">温陵法师戒环</item> <lb ed="X" n="0002c08"/><lb ed="R022" n="0004b18"/><item xml:id="itemX14p0002c0801">狮子林沙门唯则</item><item xml:id="itemX14p0002c0808">狮子窟沙门镇澄</item> <lb ed="X" n="0002c09"/><lb ed="R022" n="0005a01"/><item xml:id="itemX14p0002c0901">京都沙门真鉴</item><item xml:id="itemX14p0002c0907">吴兴沙门廣莫</item> <lb ed="X" n="0002c10"/><lb ed="R022" n="0005a02"/><item xml:id="itemX14p0002c1001">观心居主人王应乾</item><item xml:id="itemX14p0002c1009">天都居士俞王言</item> <lb ed="X" n="0002c11"/><lb ed="R022" n="0005a03"/><item xml:id="itemX14p0002c1101">憨山禅师德淸<note place="inline">以上朱解</note></item></list></item> <lb ed="X" n="0002c12"/><lb ed="R022" n="0005a04"/><item xml:id="itemX14p0002c1201">订解 <lb ed="X" n="0002c13"/><lb ed="R022" n="0005a05"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX14p0002c1301">雲栖沙门袾宏</item></list></item> <lb ed="X" n="0002c14"/><lb ed="R022" n="0005a06"/><item xml:id="itemX14p0002c1401">总论 <lb ed="X" n="0002c15"/><lb ed="R022" n="0005a07"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX14p0002c1501">天台沙门傅如</item></list></item> <lb ed="X" n="0002c16"/><lb ed="R022" n="0005a08"/><item xml:id="itemX14p0002c1601">参考点释 <lb ed="X" n="0002c17"/><lb ed="R022" n="0005a09"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX14p0002c1701">天池居士凌弘宪<note place="inline">以上黛解</note></item></list></item> <lb ed="X" n="0002c18"/><lb ed="R022" n="0005a10"/><item xml:id="itemX14p0002c1801">阅正 <lb ed="X" n="0002c19"/><lb ed="R022" n="0005a11"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX14p0002c1901">玉华山人徐武</item><item xml:id="itemX14p0002c1907">独孤子高继贤</item> <lb ed="X" n="0002c20"/><lb ed="R022" n="0005a12"/><item xml:id="itemX14p0002c2001"><g ref="#CB16297">蠙</g>庵居士施扆宾</item><item xml:id="itemX14p0002c2008">盛山山人盛文明</item> <lb ed="X" n="0002c21"/><lb ed="R022" n="0005a13"/><item xml:id="itemX14p0002c2101">旦庵主人凌启康</item><item xml:id="itemX14p0002c2108"><name role="" type="person">天目山</name>人凌惇德</item> <lb ed="X" n="0002c22"/><lb ed="R022" n="0005a14"/><item xml:id="itemX14p0002c2201">五老山人凌汝标</item><item xml:id="itemX14p0002c2208">廣成子凌元爌</item> <lb ed="X" n="0002c23"/><lb ed="R022" n="0005a15"/><item xml:id="itemX14p0002c2301">雲秋山人凌雲</item><item xml:id="itemX14p0002c2307">尧光山人凌元灿</item></list></item></list></cb:div> <lb ed="X" n="0002c24"/> <pb ed="X" xml:id="X14.0288.0003a" n="0003a"/> <lb ed="X" n="0003a01"/> <lb ed="X" n="0003a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">No. 288-D 科经</cb:mulu><head>No. 288-D <lb ed="X" n="0003a03"/><lb ed="R022" n="0005b01"/> 科经</head> <lb ed="X" n="0003a04"/><lb ed="R022" n="0005b02"/><p xml:id="pX14p0003a0401">莲池谓序、正、流通三分，温陵、长水所定略同。而正宗 <lb ed="X" n="0003a05"/><lb ed="R022" n="0005b03"/>中开为见、修、证、结、助五科，亦甚当理。初、见道分，从阿 <lb ed="X" n="0003a06"/><lb ed="R022" n="0005b04"/>难启请，以至宣勝義中真勝義性，使行人最初明见 <lb ed="X" n="0003a07"/><lb ed="R022" n="0005b05"/>自<anchor xml:id="nkr_note_add_0003a0701" n="0003a0701"/><anchor xml:id="beg0003a0701" n="0003a0701"/>己<anchor xml:id="end0003a0701"/>常住真心，以为修行准的也。二、修道分，从初心 <lb ed="X" n="0003a08"/><lb ed="R022" n="0005b06"/>二决定義，以至宣说神咒，使行人依真见而起真修， <lb ed="X" n="0003a09"/><lb ed="R022" n="0005b07"/>不于心外别有造作也。三、证道分，从云何名为漧慧 <lb ed="X" n="0003a10"/><lb ed="R022" n="0005b08"/>之地，以至方尽妙觉，成无上道，使行人知因真果正， <lb ed="X" n="0003a11"/><lb ed="R022" n="0005b09"/>因地不真，果招迂曲也。四、结经分，从何名此经，至汝 <lb ed="X" n="0003a12"/><lb ed="R022" n="0005b10"/>当奉持，使行人知五种名義，摄今题二十字中也。五、 <lb ed="X" n="0003a13"/><lb ed="R022" n="0005b11"/>助道分，从地狱七趣，以至微细魔事，使行人正助交 <lb ed="X" n="0003a14"/><lb ed="R022" n="0005b12"/>资，乘戒双急，则能速到萨婆若海也。中间细科，或小 <lb ed="X" n="0003a15"/><lb ed="R022" n="0005b13"/>不同，亦无大碍。後学只须遵古，不必别立新科，增益 <lb ed="X" n="0003a16"/><lb ed="R022" n="0005b14"/>繁碎，为得其解。余用是当与众共遵之。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0003a17"/> <lb ed="X" n="0003a18"/> <lb ed="X" n="0003a19"/> <lb ed="X" n="0003a20"/> <lb ed="X" n="0003a21"/> <lb ed="X" n="0003a22"/> <lb ed="X" n="0003a23"/> <lb ed="X" n="0003a24"/> <pb ed="X" xml:id="X14.0288.0003b" n="0003b"/> <lb ed="X" n="0003b01"/><lb ed="R022" n="0006a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">凡例</cb:mulu><head>凡例</head> <lb ed="X" n="0003b02"/><lb ed="R022" n="0006a02"/><list><item xml:id="itemX14p0003b0201"><anchor xml:id="nkr_note_add_0003b0201" n="0003b0201"/><anchor xml:id="beg0003b0201" n="0003b0201"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0003b0201"/>是经墨刻，悉遵澄师证疏，参考诸本，间有差脱， <lb ed="X" n="0003b03"/><lb ed="R022" n="0006a03"/>未敢窜改，但以黛刻标于其上，而下则或〇或 <lb ed="X" n="0003b04"/><lb ed="R022" n="0006a04"/><figure><graphic url="../figures/X/X14p0003_01.gif"/></figure>以指明之。</item> <lb ed="X" n="0003b05"/><lb ed="R022" n="0006a05"/><item xml:id="itemX14p0003b0501"><anchor xml:id="nkr_note_add_0003b0501" n="0003b0501"/><anchor xml:id="beg0003b0501" n="0003b0501"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0003b0501"/>是经朱刻，大槪开阐法王神髓，搜集诸师议论， <lb ed="X" n="0003b06"/><lb ed="R022" n="0006a06"/>以補证疏之缺略。间有字句未尽者，则又细註 <lb ed="X" n="0003b07"/><lb ed="R022" n="0006a07"/>于旁，以备玄览。</item> <lb ed="X" n="0003b08"/><lb ed="R022" n="0006a08"/><item xml:id="itemX14p0003b0801"><anchor xml:id="nkr_note_add_0003b0801" n="0003b0801"/><anchor xml:id="beg0003b0801" n="0003b0801"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0003b0801"/>是经黛解订人，宏师摸象。间有词章繁蔓，略删 <lb ed="X" n="0003b09"/><lb ed="R022" n="0006a09"/>字句，以存大意。别有管见，诸师所未及者，更低 <lb ed="X" n="0003b10"/><lb ed="R022" n="0006a10"/>一字，以备参稽。</item> <lb ed="X" n="0003b11"/><lb ed="R022" n="0006a11"/><item xml:id="itemX14p0003b1101"><anchor xml:id="nkr_note_add_0003b1101" n="0003b1101"/><anchor xml:id="beg0003b1101" n="0003b1101"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0003b1101"/>经中诸师直称名者，尊<persName>佛</persName>之意，如儒书集註、集 <lb ed="X" n="0003b12"/><lb ed="R022" n="0006a12"/>说通称名也。</item> <lb ed="X" n="0003b13"/><lb ed="R022" n="0006a13"/><item xml:id="itemX14p0003b1301"><anchor xml:id="nkr_note_add_0003b1301" n="0003b1301"/><anchor xml:id="beg0003b1301" n="0003b1301"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0003b1301"/>经中纲领及要问处俱用。◎节目及要答处俱 <lb ed="X" n="0003b14"/><lb ed="R022" n="0006a14"/>用･</item> <lb ed="X" n="0003b15"/><lb ed="R022" n="0006a15"/><item xml:id="itemX14p0003b1501"><anchor xml:id="nkr_note_add_0003b1501" n="0003b1501"/><anchor xml:id="beg0003b1501" n="0003b1501"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0003b1501"/>经中大段络则用﹄，小分界则用﹂。</item> <lb ed="X" n="0003b16"/><lb ed="R022" n="0006a16"/><item xml:id="itemX14p0003b1601"><anchor xml:id="nkr_note_add_0003b1601" n="0003b1601"/><anchor xml:id="beg0003b1601" n="0003b1601"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0003b1601"/>经中开演透悟神会处，则用。译语精美明露 <lb ed="X" n="0003b17"/><lb ed="R022" n="0006a17"/>处，则用、。</item> <lb ed="X" n="0003b18"/><lb ed="R022" n="0006a18"/><item xml:id="itemX14p0003b1801"><anchor xml:id="nkr_note_add_0003b1801" n="0003b1801"/><anchor xml:id="beg0003b1801" n="0003b1801"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0003b1801"/>经中纲领节目外，有旁分缕悉处，则用<figure><graphic url="../figures/X/X14p0003_02.gif"/></figure>。</item> <lb ed="X" n="0003b19"/><lb ed="R022" n="0006b01"/><item xml:id="itemX14p0003b1901"><anchor xml:id="nkr_note_add_0003b1901" n="0003b1901"/><anchor xml:id="beg0003b1901" n="0003b1901"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0003b1901"/>经中句逗则用。</item> <lb ed="X" n="0003b20"/><lb ed="R022" n="0006b02"/><item xml:id="itemX14p0003b2001"><anchor xml:id="nkr_note_add_0003b2001" n="0003b2001"/><anchor xml:id="beg0003b2001" n="0003b2001"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0003b2001"/>疏中证经明透亦俱用。、。</item></list></cb:div> <lb ed="X" n="0003b21"/> <lb ed="X" n="0003b22"/> <lb ed="X" n="0003b23"/> <lb ed="X" n="0003b24"/> <pb ed="X" xml:id="X14.0288.0004a" n="0004a"/> <lb ed="X" n="0004a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">赞语</cb:mulu> <lb ed="X" n="0004a02"/><lb ed="R022" n="0007a01"/><p xml:id="pX14p0004a0201"><figure><graphic url="../figures/X/X14p0004_01.gif"/></figure></p> <lb ed="X" n="0004a03"/> <lb ed="X" n="0004a04"/> <lb ed="X" n="0004a05"/> <lb ed="X" n="0004a06"/> <lb ed="X" n="0004a07"/> <lb ed="X" n="0004a08"/> <lb ed="X" n="0004a09"/> <lb ed="X" n="0004a10"/> <lb ed="X" n="0004a11"/> <lb ed="X" n="0004a12"/> <lb ed="X" n="0004a13"/> <lb ed="X" n="0004a14"/> <lb ed="X" n="0004a15"/> <lb ed="X" n="0004a16"/> <lb ed="X" n="0004a17"/> <lb ed="X" n="0004a18"/> <lb ed="X" n="0004a19"/> <lb ed="X" n="0004a20"/> <lb ed="X" n="0004a21"/> <lb ed="X" n="0004a22"/> <lb ed="X" n="0004a23"/> <lb ed="X" n="0004a24"/> <pb ed="X" xml:id="X14.0288.0005a" n="0005a"/> <lb ed="X" n="0005a01"/> <lb ed="X" n="0005a02"/> <lb ed="X" n="0005a03"/> <lb ed="X" n="0005a04"/> <lb ed="X" n="0005a05"/> <lb ed="X" n="0005a06"/> <lb ed="X" n="0005a07"/> <lb ed="X" n="0005a08"/> <lb ed="X" n="0005a09"/><lb ed="R022" n="0008a01"/><p xml:id="pX14p0005a0901">未见<persName>佛</persName>，虽名为赞，是名为谤。既见<persName>佛</persName>，思作是赞， <lb ed="X" n="0005a10"/><lb ed="R022" n="0008a02"/>实无可赞、不可赞、不可说、不可思议，是故名为 <lb ed="X" n="0005a11"/><lb ed="R022" n="0008a03"/><persName>佛</persName>。人文子摹是象<anchor xml:id="nkr_note_add_0005a1101" n="0005a1101"/><anchor xml:id="beg0005a1101" n="0005a1101"/>已<anchor xml:id="end0005a1101"/>，乞居士重摹，摹象而作赞 <lb ed="X" n="0005a12"/><lb ed="R022" n="0008a04"/>语。居士实无所赞，因说偈曰：法本法无法，无法 <lb ed="X" n="0005a13"/><lb ed="R022" n="0008a05"/>法亦法，今付无法时，法法何曾法？怿迦付法迦 <lb ed="X" n="0005a14"/><lb ed="R022" n="0008a06"/>葉，迦葉付法阿难，如是如是，是即为赞。</p> <lb ed="X" n="0005a15"/><lb ed="R022" n="0008a07"/><p xml:id="pX14p0005a1501"><g ref="#CB16297">蠙</g>庵居士 施扆宾焚香写</p></cb:div> <lb ed="X" n="0005a16"/> <lb ed="X" n="0005a17"/> <lb ed="X" n="0005a18"/> <lb ed="X" n="0005a19"/> <lb ed="X" n="0005a20"/> <lb ed="X" n="0005a21"/> <lb ed="X" n="0005a22"/> <lb ed="X" n="0005a23"/> <lb ed="X" n="0005a24"/> <pb ed="X" xml:id="X14.0288.0006a" n="0006a"/> <lb ed="X" n="0006a01"/><cb:docNumber>No. 288</cb:docNumber> <lb ed="X" n="0006a02"/><lb ed="R022" n="0009a01"/><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">释经题</cb:mulu><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0006a0201"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0006001" n="0006001"/>大<persName>佛</persName>顶<persName>如来</persName>密因修证了義诸菩萨万行首楞严经卷第一</p></cb:div> <lb ed="X" n="0006a03"/><lb ed="R022" n="0009a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0006a0301">〔疏〕经有五名，题中存三，而略其二。谓大方廣等，是诸部通称。今名取别，故 <lb ed="X" n="0006a04"/><lb ed="R022" n="0009a04"/>题从简。言大<persName>佛</persName>顶者，表于尊勝，兼明密咒，从顶说故。</p><p xml:id="pX14p0006a0421" cb:place="inline">〔温陵曰〕：觉王示之以 <lb ed="X" n="0006a05"/><lb ed="R022" n="0009a05"/>大法，使不迷于小径，而默得乎无外之体。喩之以<persName>佛</persName>顶，使不滞于相见，而 <lb ed="X" n="0006a06"/><lb ed="R022" n="0009a06"/>妙极乎无上之致。</p><p xml:id="pX14p0006a0608" cb:place="inline">〔疏〕<persName>如来</persName>者，按经云本<persName>如来</persName>藏妙真如性，即般若所谓诸 <lb ed="X" n="0006a07"/><lb ed="R022" n="0009a07"/>法如義也。今言密因，即指众生本觉之心，诸<persName>佛</persName>因此以成菩提，所以名为 <lb ed="X" n="0006a08"/><lb ed="R022" n="0009a08"/><persName>如来</persName>密因。因心本具，隐而未显，曰密；修证显了，受称从果，则名<persName>如来</persName>。故如 <lb ed="X" n="0006a09"/><lb ed="R022" n="0009a09"/>来名通因通果，有性有修。从因趋果，名菩萨万行；以果通因，则曰<persName>如来</persName>。梵 <lb ed="X" n="0006a10"/><lb ed="R022" n="0009a10"/>语首楞严涅槃，翻一切事究竟，即大定之名也。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0006a11"/><lb ed="R022" n="0009a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">一缘起分</cb:mulu><head>一缘起分<note place="inline">文四</note></head> <lb ed="X" n="0006a12"/><lb ed="R022" n="0009a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0006a1201"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0006002" n="0006002"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0006002" n="0006002"/>如是我闻：一时，<persName>佛</persName>在<note place="inline">首序<persName>佛</persName>所居</note><anchor xml:id="nkr_note_orig_0006003" n="0006003"/><name role="" type="person">室罗筏</name>城祇洹精舍，与<note place="inline">次序<persName>佛</persName>所与</note>大比丘众千二百五十人俱。</p><p xml:id="pX14p0006a1239" cb:place="inline">皆 <lb ed="X" n="0006a13"/><lb ed="R022" n="0009a13"/>是无漏<note place="inline">内冥中道不漏落取相不取相二边</note>。大阿罗汉，<persName>佛</persName>子住持<note place="inline">三序诸比丘之德</note>，善超诸有。能于国土，成就威仪。从<persName>佛</persName><anchor xml:id="nkr_note_orig_0006004" n="0006004"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0006004" n="0006004"/>转轮，妙堪 <lb ed="X" n="0006a14"/><lb ed="R022" n="0009a14"/>遗嘱。严净毘尼，弘<note place="inline">开扩</note>笵<note place="inline">师笵</note>三界<note place="inline">欲界色界无色界</note>。应身无量，度脱众生。拔<note place="inline">捝起</note>济<note place="inline">接过</note>未来，越诸尘累。</p><p xml:id="pX14p0006a1442" cb:place="inline"><note place="inline">四、序诸比丘坐次</note>。其名曰： <lb ed="X" n="0006a15"/><lb ed="R022" n="0009a15"/>大智舍利弗、摩<note place="inline">大</note>诃目犍连<note place="inline"><anchor xml:id="nkr_note_add_0006a1501" n="0006a1501"/><anchor xml:id="beg0006a1501" n="0006a1501"/>采<anchor xml:id="end0006a1501"/>菽氏</note>、<name role="" type="person">摩诃拘絺罗</name><note place="inline">大膝</note>、富楼那弥多罗尼子<note place="inline"><name role="" type="person">满慈子</name></note>、须菩提、优婆尼、 <lb ed="X" n="0006a16"/><lb ed="R022" n="0009a16"/>沙陀等，而为上首<note place="inline">五、序诸菩萨坐次</note>。复有无量辟支、无学，幷<note place="inline">一本作幷</note>其初心，同来<persName>佛</persName>所，属诸比丘，休夏 <lb ed="X" n="0006a17"/><lb ed="R022" n="0009a17"/>自恣<note place="inline">自夏至秋，开律放遊三日</note>。十方菩萨，咨<note place="inline">问</note>决<note place="inline">断</note>心疑，钦<note place="inline">敬</note>奉<note place="inline">侍</note>慈<note place="inline">恩</note>严<note place="inline">威</note>，将求密義。即时<persName>如来</persName>，敷座宴安，为诸会 <lb ed="X" n="0006a18"/><lb ed="R022" n="0009a18"/>中，宣示深奥，法筵淸众，得未曾有<note place="inline">闻所未闻</note>。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0006005" n="0006005"/>迦陵仙音，遍十方界，恒沙菩萨，来聚道场， <pb ed="X" xml:id="X14.0288.0007a" n="0007a"/> <lb ed="X" n="0007a01"/><lb ed="R022" n="0010a01"/><name role="" type="person">文殊师利</name>，而为上首。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0007a02"/><lb ed="R022" n="0010a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0007a0201">〔初、集众歎德〕。</p><p xml:id="pX14p0007a0206" cb:place="inline">〔疏〕言无漏者，即总歎众德。由尽漏故，名阿罗汉。<persName>佛</persName>地论云：由 <lb ed="X" n="0007a03"/><lb ed="R022" n="0010a03"/>勝教力，彼圣道生，名为<persName>佛</persName>子。即住所得法，任持无失，名<persName>佛</persName>子。住持诸有者， <lb ed="X" n="0007a04"/><lb ed="R022" n="0010a04"/>即业、惑、果三有漏之法也。能于下，歎叙别德。淸严可畏，轨笵行人，名成就 <lb ed="X" n="0007a05"/><lb ed="R022" n="0010a05"/>威仪。禀<persName>佛</persName>遗言，能建大義，名妙堪遗嘱。乃至净<anchor xml:id="nkr_note_orig_0007001" n="0007001"/>尸罗而作笵，示应身以度 <lb ed="X" n="0007a06"/><lb ed="R022" n="0010a06"/>生。此则智悲俱运，积功长劫，故能拔济未来，而超诸尘累也。辟支迦罗，此 <lb ed="X" n="0007a07"/><lb ed="R022" n="0010a07"/>云独觉。俱舍云：尽智生时，名为无学，唯作利他事故。中阿含谓自恣为从 <lb ed="X" n="0007a08"/><lb ed="R022" n="0010a08"/>解脱，即受夏解制，恣任所如之意。故阿难别请远遊未还，而十方菩萨<anchor xml:id="nkr_note_add_0007a0801" n="0007a0801"/><anchor xml:id="beg0007a0801" n="0007a0801"/>已<anchor xml:id="end0007a0801"/> <lb ed="X" n="0007a09"/><lb ed="R022" n="0010a09"/>集道场也。迦陵鸟，即乌凤之属。桂海虞衡志：乌凤如凤鸣，淸越如笙箫，妙 <lb ed="X" n="0007a10"/><lb ed="R022" n="0010a10"/>合宫商，能为百虫之音。故经中每比于<persName>佛</persName>音。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0007a11"/><lb ed="R022" n="0010a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0007a1101"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0007002" n="0007002"/>时<anchor xml:id="nkr_note_orig_0007003" n="0007003"/>波斯匿王，为其父王<anchor xml:id="nkr_note_orig_0007004" n="0007004"/>讳<note place="inline">忌</note>日营斋，请<persName>佛</persName>宫掖<note place="inline">其处则内</note>，自迎<note place="inline">其迎则亲</note><persName>如来</persName>，廣设<note place="inline">其设则廣</note>珍馐<note place="inline">其羞别珍</note>无上妙味<note place="inline">其味则妙</note>， <lb ed="X" n="0007a12"/><lb ed="R022" n="0010a12"/>兼复亲延<note place="inline">其伴则同</note>诸大菩萨。城中复有长者<note place="inline">齿德爵兼隆</note>居士<note place="inline">淸净自居</note>，同时饭僧，伫<persName>佛</persName>来应。<persName>佛</persName>敕文殊，分 <lb ed="X" n="0007a13"/><lb ed="R022" n="0010a13"/>领菩萨及阿罗汉，应诸斋主。</p><p xml:id="pX14p0007a1312" cb:place="inline"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0007005" n="0007005"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0007005" n="0007005"/>唯有阿难，先受别请，远遊未还，不遑僧次。既无 <lb ed="X" n="0007a14"/><lb ed="R022" n="0010a14"/>上座及阿阇黎，途中独归，其日无供。即时阿难，执持应器<note place="inline">钵</note>，于所遊城，次第循 <lb ed="X" n="0007a15"/><lb ed="R022" n="0010a15"/>乞。心中<anchor xml:id="nkr_note_orig_0007006" n="0007006"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0007006" n="0007006"/>初求最後檀越<note place="inline">施主</note>以为斋主，无问净秽，刹利尊姓<note place="inline">贵而净者</note>及旃陀罗<note place="inline">贱而秽者</note>，方行等慈， <lb ed="X" n="0007a16"/><lb ed="R022" n="0010a16"/>不择微贱，发意圆成一切众生无量功德。</p><p xml:id="pX14p0007a1617" cb:place="inline">阿难<anchor xml:id="nkr_note_add_0007a1601" n="0007a1601"/><anchor xml:id="beg0007a1601" n="0007a1601"/>已<anchor xml:id="end0007a1601"/>知<persName>如来</persName><persName>世尊</persName>诃<note place="inline">斥责</note>须菩提及 <lb ed="X" n="0007a17"/><lb ed="R022" n="0010a17"/>大迦葉为阿罗汉，心不均平，钦仰<persName>如来</persName>，开阐无遮，度诸疑谤，经彼城陧<note place="inline">无水之地</note>，徐步 <lb ed="X" n="0007a18"/><lb ed="R022" n="0010a18"/>墎门，严整威仪，肃恭<anchor xml:id="nkr_note_orig_0007007" n="0007007"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0007007" n="0007007"/>斋法。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X14.0288.0008a" n="0008a"/> <lb ed="X" n="0008a01"/><lb ed="R022" n="0011a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0008a0101">〔二、误堕所由〕。</p><p xml:id="pX14p0008a0106" cb:place="inline">〔疏〕仁王经波斯，匿名月光，德行十地。讳日者，曲礼云：卒哭而 <lb ed="X" n="0008a02"/><lb ed="R022" n="0011a02"/>讳。谓诸侯既葬，七月有祭于庭庙，谓之卒哭，乃命于宫中捨故而讳新，无 <lb ed="X" n="0008a03"/><lb ed="R022" n="0011a03"/>敢称名。故匿王以其日设斋，恭延圣众，所以资先王之灵也。宫掖者，按唐 <lb ed="X" n="0008a04"/><lb ed="R022" n="0011a04"/>志及宋元宫殿录，掖皆为掖垣掖门，而非内廷，盖云宫城也。</p><p xml:id="pX14p0008a0424" cb:place="inline">〔温陵〕上座阿 <lb ed="X" n="0008a05"/><lb ed="R022" n="0011a05"/>阇黎，律制僧远出，侣须三人，一上座，一轨笵，所以严行止，防误失也。又法 <lb ed="X" n="0008a06"/><lb ed="R022" n="0011a06"/>华云：入里乞食，将一比丘。亦防戒之意。最後檀越，谓未饭僧者。平等之慈， <lb ed="X" n="0008a07"/><lb ed="R022" n="0011a07"/>于<anchor xml:id="nkr_note_add_0008a0701" n="0008a0701"/><anchor xml:id="beg0008a0701" n="0008a0701"/>己<anchor xml:id="end0008a0701"/>等心而化，令彼等心而施，所以圆成众生无量功德。若登伽者，即秽 <lb ed="X" n="0008a08"/><lb ed="R022" n="0011a08"/>而贱，而阿难既无拣择，故误堕之。阿难下，叙平等之意。须菩提捨贫从富， <lb ed="X" n="0008a09"/><lb ed="R022" n="0011a09"/>大迦葉捨富从贫，一谓贫者植因，一谓富者易施，故<persName>如来</persName>诃之，欲令心无 <lb ed="X" n="0008a10"/><lb ed="R022" n="0011a10"/>遮限，以息不均之疑谤。</p><p xml:id="pX14p0008a1010" cb:place="inline">〔疏〕斋法者，分卫经云：一切贤圣，欲济贫苦，故入聚 <lb ed="X" n="0008a11"/><lb ed="R022" n="0011a11"/>落，当乞食时，乃至入无城想，见无人想。故阿难严整威仪，肃恭此法。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0008a12"/><lb ed="R022" n="0011a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0008a1201"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0008001" n="0008001"/>尔时阿难，因乞食次，经历婬室<note place="inline">娼家</note>，遭大幻術<note place="inline">外道妖術</note>。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0008002" n="0008002"/><name role="" type="person">摩登伽女</name>，以娑毘迦罗先梵天咒， <lb ed="X" n="0008a13"/><lb ed="R022" n="0011a13"/>摄入婬席，婬躬抚摩，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0008003" n="0008003"/>将毁戒体。<persName>如来</persName>知彼婬術所加，斋毕旋归。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0008004" n="0008004"/>王及大臣、长 <lb ed="X" n="0008a14"/><lb ed="R022" n="0011a14"/>者、居士，俱来随<persName>佛</persName>，愿闻法要。于时<note place="inline">将毁未毁之时</note>，<persName>世尊</persName><anchor xml:id="nkr_note_orig_0008005" n="0008005"/>顶放百宝无畏<note place="inline">群邪幷伏</note>光明，光中出生千葉 <lb ed="X" n="0008a15"/><lb ed="R022" n="0011a15"/>宝莲，有<persName>佛</persName>化身，结跏趺坐<note place="inline">叠足而坐</note>，宣说神咒，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0008006" n="0008006"/>敕<name role="" type="person">文殊师利</name>，将咒往护，恶咒消灭<note place="inline">如从梦醒</note>，提奖 <lb ed="X" n="0008a16"/><lb ed="R022" n="0011a16"/>阿难及摩登伽，归来<note place="inline">婬心顿歇</note><persName>佛</persName>所。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0008a17"/><lb ed="R022" n="0011a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0008a1701">〔三、说咒往救〕。为度亲因，明经勝義，故以摩登而为发起。按摩登女经言误 <lb ed="X" n="0008a18"/><lb ed="R022" n="0011a18"/>堕之事，<persName>佛</persName>在<name role="" type="person">王舍城</name>，阿难行乞，有女子汲水，母名摩登，阿难从女乞水，女 <pb ed="X" xml:id="X14.0288.0009a" n="0009a"/> <lb ed="X" n="0009a01"/><lb ed="R022" n="0012a01"/>便随阿难，视阿难所止处，归告其母，啼泣委卧，欲嫁阿难，其母不得<anchor xml:id="nkr_note_add_0009a0101" n="0009a0101"/><anchor xml:id="beg0009a0101" n="0009a0101"/>已<anchor xml:id="end0009a0101"/>，乃 <lb ed="X" n="0009a02"/><lb ed="R022" n="0012a02"/>以蛊道缚阿难入室，阿难不肯就卧处，母持阿难将入火中，<persName>佛</persName>知此<anchor xml:id="nkr_note_add_0009a0201" n="0009a0201"/><anchor xml:id="beg0009a0201" n="0009a0201"/>已<anchor xml:id="end0009a0201"/>，即 <lb ed="X" n="0009a03"/><lb ed="R022" n="0012a03"/>遣神脱阿难，乃其事也。又首楞严三昧经亦有魔界密迹，将显摩登夙因， <lb ed="X" n="0009a04"/><lb ed="R022" n="0012a04"/>非此经莫能救度，故以之为缘，浚发大教，谓彼经中当说法时，魔王将行 <lb ed="X" n="0009a05"/><lb ed="R022" n="0012a05"/>恼乱，有菩萨名魔界行不汚，入于魔宫，时魔诸女于菩萨各起欲心，菩萨 <lb ed="X" n="0009a06"/><lb ed="R022" n="0012a06"/>知其夙缘可度，化作天身，与其从事，因而得度。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0009a07"/><lb ed="R022" n="0012a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0009a0701">阿难见<persName>佛</persName>，顶礼<note place="inline">以头至地</note>悲泣，恨无始<note place="inline">受生之初</note>来，一向多闻，未全道力<note place="inline">见非故起婬爱，但是力不勝邪</note>，慇勤启请十方<persName>如来</persName>，得 <lb ed="X" n="0009a08"/><lb ed="R022" n="0012a08"/>成菩提，妙<anchor xml:id="nkr_note_orig_0009001" n="0009001"/>奢摩他、三摩、禅那最初方便。于时复有恒沙菩萨，及诸十方大阿 <lb ed="X" n="0009a09"/><lb ed="R022" n="0012a09"/>罗汉、辟支<persName>佛</persName>等，俱愿乐闻，退坐默然，承受圣旨。<persName>佛</persName>告阿难：汝我同<note place="inline">共本</note>气，情均天 <lb ed="X" n="0009a10"/><lb ed="R022" n="0012a10"/>伦<note place="inline">兄弟</note>，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0009002" n="0009002"/>当初发心，于我法中，见何勝相，顿捨世间<anchor xml:id="nkr_note_orig_0009003" n="0009003"/>深重恩爱？阿难白<persName>佛</persName>：<anchor xml:id="nkr_note_orig_0009004" n="0009004"/>我见<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0009a11"/><lb ed="R022" n="0012a11"/>三十二相，勝妙殊绝，形体映彻，犹如琉璃。常自<anchor xml:id="nkr_note_orig_0009005" n="0009005"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0009005" n="0009005"/>思惟：<anchor xml:id="nkr_note_orig_0009006" n="0009006"/>此相非是欲爱所生。何 <lb ed="X" n="0009a12"/><lb ed="R022" n="0012a12"/>以故？欲气粗浊，腥臊交媾，脓血杂乱，不能发生勝净妙明紫金光聚，是以渴 <lb ed="X" n="0009a13"/><lb ed="R022" n="0012a13"/>仰，从<persName>佛</persName>剃落。</p><p xml:id="pX14p0009a1306" cb:place="inline"><persName>佛</persName>言：善哉阿难！汝等当知，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0009007" n="0009007"/>一切众生，从无始来，生死相续，皆由 <lb ed="X" n="0009a14"/><lb ed="R022" n="0012a14"/>不知<anchor xml:id="nkr_note_orig_0009008" n="0009008"/>常住<note place="inline">无出无入</note>真心，性净明体，用诸妄想。此想不真，故有轮转。汝今欲研<note place="inline">细究</note>无上菩 <lb ed="X" n="0009a15"/><lb ed="R022" n="0012a15"/>提，真发明性，应当直心酬<note place="inline">一本作酬</note>我所问。十方<persName>如来</persName>，同一道故，出離生死<note place="inline">不堕轮转</note>，皆以直心。 <lb ed="X" n="0009a16"/><lb ed="R022" n="0012a16"/>心言直故，如是乃至终始地位，中间永无诸委曲相<note place="inline">皆以直心证入</note>。</p><p xml:id="pX14p0009a1627" cb:place="inline">阿难！我今问汝，当汝发 <lb ed="X" n="0009a17"/><lb ed="R022" n="0012a17"/>心缘于<persName>如来</persName>三十二相，将何所见？谁为爱乐？阿难白<persName>佛</persName>言：<persName>世尊</persName>！如是爱乐用 <lb ed="X" n="0009a18"/><lb ed="R022" n="0012a18"/>我<anchor xml:id="nkr_note_orig_0009009" n="0009009"/>心目，由<anchor xml:id="nkr_note_orig_0009010" n="0009010"/>目观见<persName>如来</persName>勝相心生爱乐，故我发心愿捨生死。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X14.0288.0010a" n="0010a"/> <lb ed="X" n="0010a01"/><lb ed="R022" n="0013a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0010a0101">〔四、发起经宗〕。阿难下。叙多闻无功，所以发进修之旨。奢摩他等三观，乃此 <lb ed="X" n="0010a02"/><lb ed="R022" n="0013a02"/>经修行之法。盖十方<persName>如来</persName>，因修此法，得成菩提，而初心入之，必有方便。言 <lb ed="X" n="0010a03"/><lb ed="R022" n="0013a03"/>最初者，即未获正观所有初心也。</p><p xml:id="pX14p0010a0314" cb:place="inline">〔吴兴曰〕：阿难既厌多闻，而欣妙定。<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0010a04"/><lb ed="R022" n="0013a04"/>欲谈实相，先诘妄缘。故问发心见相之由，为止散入寂之本。</p><p xml:id="pX14p0010a0424" cb:place="inline">〔疏〕<persName>佛</persName>言下，示 <lb ed="X" n="0010a05"/><lb ed="R022" n="0013a05"/>迷真之由。由迷真净，故有妄轮。此指阿难见相发心，乃生死攀缘之性也。 <lb ed="X" n="0010a06"/><lb ed="R022" n="0013a06"/>体性坚凝，不涉尘妄，名常住真心；妙圆離垢，无诸昏昧，名性净明体。此经 <lb ed="X" n="0010a07"/><lb ed="R022" n="0013a07"/>中所谈之妙性，故<persName>佛</persName>于此纫玄立极，而印定经宗也。然花严净印言发心 <lb ed="X" n="0010a08"/><lb ed="R022" n="0013a08"/>者，亦由见<persName>佛</persName>相好，而楞严三昧亦以爱乐为缘。应知此经将显真心实际， <lb ed="X" n="0010a09"/><lb ed="R022" n="0013a09"/>对简扳缘之体，非不以见相之故而发起菩提也。故净印经云：见相发心， <lb ed="X" n="0010a10"/><lb ed="R022" n="0013a10"/>有其四种：一者、初发心菩萨，见相莊严而得淸净；二者、修行位菩萨，观<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0010a11"/><lb ed="R022" n="0013a11"/>功德，心得淸净；三者、不退转位菩萨，观<persName>佛</persName>法身而得淸净；四者、補处位菩 <lb ed="X" n="0010a12"/><lb ed="R022" n="0013a12"/>萨，无法可观，亦非无观，離于二边而发心故。应当直心酬我所问者，净印 <lb ed="X" n="0010a13"/><lb ed="R022" n="0013a13"/>经云：发心者，无有谄诳，其心正直。此所谓出離生死，皆以真心也。如是乃 <lb ed="X" n="0010a14"/><lb ed="R022" n="0013a14"/>至终始地位者，言皆以是心而证入也。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0010a15"/><lb ed="R022" n="0013a15"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">二方便分</cb:mulu><head>二方便分<note place="inline">大科六</note></head><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0010a1508" cb:place="inline">初征心。文七。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0010a16"/><lb ed="R022" n="0013a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0010a1601"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0010001" n="0010001"/><persName>佛</persName>告阿难：如汝所说，真所爱乐因于<anchor xml:id="nkr_note_orig_0010002" n="0010002"/>心目，若不识知心目所在，则不能得降 <lb ed="X" n="0010a17"/><lb ed="R022" n="0013a17"/>伏尘劳<note place="inline">染汚扰乱</note>。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0010003" n="0010003"/>譬如国王为贼所侵，发兵讨除，是兵要当知贼所在，使汝流转心目 <lb ed="X" n="0010a18"/><lb ed="R022" n="0013a18"/>为咎。吾今问汝，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0010004" n="0010004"/>唯心与目今何所在？阿难白<persName>佛</persName>言：<persName>世尊</persName>！一切世间十种异生， <pb ed="X" xml:id="X14.0288.0011a" n="0011a"/> <lb ed="X" n="0011a01"/><lb ed="R022" n="0014a01"/>同将识心居在身内，纵<anchor xml:id="nkr_note_orig_0011001" n="0011001"/>观<persName>如来</persName>靑莲花眼亦在<persName>佛</persName>面，我今观此浮根四尘只 <lb ed="X" n="0011a02"/><lb ed="R022" n="0014a02"/>在我面，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0011002" n="0011002"/>如是识心实居身内。</p><p xml:id="pX14p0011a0212" cb:place="inline"><persName>佛</persName>告阿难：汝今现坐<persName>如来</persName>讲堂，观<name role="" type="person">祇陀林</name>，今何 <lb ed="X" n="0011a03"/><lb ed="R022" n="0014a03"/>所在？<note place="inline">阿难言：</note><persName>世尊</persName>！此大褈阁淸净讲堂，在<anchor xml:id="nkr_note_orig_0011003" n="0011003"/>给孤<note place="inline">施园建舍檀越之名</note>园，今<name role="" type="person">祇陀林</name>，实在堂外。阿难！汝今堂 <lb ed="X" n="0011a04"/><lb ed="R022" n="0014a04"/>中，先何所见？<note place="inline">阿难言：</note><persName>世尊</persName>！我在堂中，先见<persName>如来</persName>，次观大众，如是外望，方瞩林园。<note place="inline"><persName>佛</persName>告：</note>阿难！ <lb ed="X" n="0011a05"/><lb ed="R022" n="0014a05"/>汝瞩林园，因何有见？<note place="inline">阿难言：</note><persName>世尊</persName>！此大讲堂，户牖开豁，故我在堂，得远瞻见。尔时世 <lb ed="X" n="0011a06"/><lb ed="R022" n="0014a06"/>尊，在大众中，舒金色臂，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0011004" n="0011004"/>摩阿难顶，告示阿难及诸大众：有<anchor xml:id="nkr_note_orig_0011005" n="0011005"/>三摩提<note place="inline">正定</note>，名大<persName>佛</persName>顶 <lb ed="X" n="0011a07"/><lb ed="R022" n="0014a07"/>首楞严<note place="inline">无上一切究竟坚固心</note>王，具足万行<note place="inline">各门修证</note>，十方<persName>如来</persName>一门<note place="inline">千经共由</note>，超出<name role="" type="person">妙莊严路</name>，汝今谛听。阿难顶礼，伏 <lb ed="X" n="0011a08"/><lb ed="R022" n="0014a08"/>受慈旨。</p><p xml:id="pX14p0011a0804" cb:place="inline"><persName>佛</persName>告阿难：如汝所言，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0011006" n="0011006"/>身在讲堂，户牖开豁，远瞩园林。亦有众生在此 <lb ed="X" n="0011a09"/><lb ed="R022" n="0014a09"/>堂中，不见<persName>如来</persName>，见堂外者。阿难答言：<persName>世尊</persName>在堂，不见<persName>如来</persName>，能见林泉，无有是 <lb ed="X" n="0011a10"/><lb ed="R022" n="0014a10"/>处。<note place="inline"><persName>佛</persName>告</note>阿难：汝亦如是，汝之心灵，一切明<note place="inline">显</note>了。若汝现前所明了心实在身内，尔时 <lb ed="X" n="0011a11"/><lb ed="R022" n="0014a11"/>先合了知内身。颇有众生先见身中，後观物外？纵不能见<anchor xml:id="nkr_note_orig_0011007" n="0011007"/>心、肝、脾、胃，爪生、发 <lb ed="X" n="0011a12"/><lb ed="R022" n="0014a12"/>长、筋转、脉摇，诚合明了，如何不知？必不内知，云何知外？是故应知，汝言觉了 <lb ed="X" n="0011a13"/><lb ed="R022" n="0014a13"/>能知之心住在身内，无有是处。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0011a14"/><lb ed="R022" n="0014a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0011a1401">〔一、推在内〕。前<anchor xml:id="nkr_note_add_0011a1401" n="0011a1401"/><anchor xml:id="beg0011a1401" n="0011a1401"/>已<anchor xml:id="end0011a1401"/>开宗，次当显義。将夷道梗，为沮心怨，故推七处攀缘，以为 <lb ed="X" n="0011a15"/><lb ed="R022" n="0014a15"/>入观方便。<persName>佛</persName>告下。问。心眼所在者，推妄情也。浮根四尘，即眼之体。心在身 <lb ed="X" n="0011a16"/><lb ed="R022" n="0014a16"/>中，眼见在外，依世间所见，以为答意。汝今下。<persName>佛</persName>因阿难言心在内，在内之 <lb ed="X" n="0011a17"/><lb ed="R022" n="0014a17"/>心，必应见内，故问堂中先何所见。有三摩地，名大<persName>佛</persName>顶。首楞严王者，此标 <lb ed="X" n="0011a18"/><lb ed="R022" n="0014a18"/>三昧名也。</p><p xml:id="pX14p0011a1805" cb:place="inline">〔温陵〕首楞严三昧，千圣共遊，故曰一门。妙莊严海，由此而至，故 <pb ed="X" xml:id="X14.0288.0012a" n="0012a"/> <lb ed="X" n="0012a01"/><lb ed="R022" n="0015a01"/>谓之路。</p><p xml:id="pX14p0012a0104" cb:place="inline">〔疏〕按首楞严三昧经，唯住十地菩萨得此三昧。此三昧者，不以一 <lb ed="X" n="0012a02"/><lb ed="R022" n="0015a02"/>事、一缘、一義可知，譬如大海，悉受诸流，故云首楞严王具足万行。又金刚 <lb ed="X" n="0012a03"/><lb ed="R022" n="0015a03"/>三昧本性淸净经云：法雲地菩萨住首楞严三昧，其心憺泊，安住不动，犹 <lb ed="X" n="0012a04"/><lb ed="R022" n="0015a04"/>十五日月，圆满可观，明相具足。则知此经所谈，皆此三昧之法也。又云：住 <lb ed="X" n="0012a05"/><lb ed="R022" n="0015a05"/>是三昧<anchor xml:id="nkr_note_add_0012a0501" n="0012a0501"/><anchor xml:id="beg0012a0501" n="0012a0501"/>已<anchor xml:id="end0012a0501"/>，修百三昧，然後乃入金刚三昧，如牟尼珠，光光相照。入首楞严 <lb ed="X" n="0012a06"/><lb ed="R022" n="0015a06"/>三昧海，所有智慧如空中日，诸烦恼海如微烟瘴。</p><p xml:id="pX14p0012a0620" cb:place="inline">〔疏〕如汝下，谓心若在内， <lb ed="X" n="0012a07"/><lb ed="R022" n="0015a07"/>合见身中，可有众生先见身中，後观外物耶？</p></cb:div> <lb ed="X" n="0012a08"/><lb ed="R022" n="0015a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0012a0801"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0012001" n="0012001"/>阿难稽首而白<persName>佛</persName>言：我闻<persName>如来</persName>如是法音，悟知我心实居身外。所以者何？譬 <lb ed="X" n="0012a09"/><lb ed="R022" n="0015a09"/>如灯光燃于室中，是<anchor xml:id="nkr_note_orig_0012002" n="0012002"/>灯必能先照室内，从其室门後及庭际<note place="inline">室外</note>。一切众生不见 <lb ed="X" n="0012a10"/><lb ed="R022" n="0015a10"/>身中独见身外，亦如灯光居在室外不能照室，是義必明将无所惑，同<persName>佛</persName>了 <lb ed="X" n="0012a11"/><lb ed="R022" n="0015a11"/>義<anchor xml:id="nkr_note_orig_0012003" n="0012003"/>得无妄<note place="inline">自信</note>耶？<anchor xml:id="nkr_note_orig_0012004" n="0012004"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0012004" n="0012004"/><persName>佛</persName>告阿难：是诸比丘，适来从我<name role="" type="person">室罗筏</name>城，循乞抟食归<name role="" type="person">祇陀林</name>， <lb ed="X" n="0012a12"/><lb ed="R022" n="0015a12"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0012005" n="0012005"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0012005" n="0012005"/>我<anchor xml:id="nkr_note_add_0012a1201" n="0012a1201"/><anchor xml:id="beg0012a1201" n="0012a1201"/>已<anchor xml:id="end0012a1201"/>宿<note place="inline">预</note>斋。汝观比丘，一人食时诸人饱不？阿难答言：不也。<persName>世尊</persName>！何以故？是诸 <lb ed="X" n="0012a13"/><lb ed="R022" n="0015a13"/>比丘，虽阿罗汉躯命不同，云何一人能令众饱？<persName>佛</persName>告阿难：若汝觉了知见之 <lb ed="X" n="0012a14"/><lb ed="R022" n="0015a14"/>心实在身外，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0012006" n="0012006"/>身心相外自不相干，则心所知身不能觉，觉在身际心不能知。 <lb ed="X" n="0012a15"/><lb ed="R022" n="0015a15"/>我今示汝兜罗绵手，汝眼见时心分别不？阿难答言：如是。<persName>世尊</persName>！<persName>佛</persName>告阿难：若 <lb ed="X" n="0012a16"/><lb ed="R022" n="0015a16"/>相知者，云何在外？是故应知，汝言觉了能知之心住在身外，无有是处。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0012a17"/><lb ed="R022" n="0015a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0012a1701">〔二、推在外〕。彼食不能饱此，外心不能知身，固知此心不在身外。我<anchor xml:id="nkr_note_add_0012a1701" n="0012a1701"/><anchor xml:id="beg0012a1701" n="0012a1701"/>已<anchor xml:id="end0012a1701"/>宿斋 <lb ed="X" n="0012a18"/><lb ed="R022" n="0015a18"/>者，谓<persName>佛</persName><anchor xml:id="nkr_note_add_0012a1801" n="0012a1801"/><anchor xml:id="beg0012a1801" n="0012a1801"/>已<anchor xml:id="end0012a1801"/>受食。汝观比丘下，谓一人受食，不能饱馀人，以喩外心不能知 <pb ed="X" xml:id="X14.0288.0013a" n="0013a"/> <lb ed="X" n="0013a01"/><lb ed="R022" n="0016a01"/>身，故复擧手为证。兜罗绵者，格古论云：出西番等处，从树所生。然眼见手 <lb ed="X" n="0013a02"/><lb ed="R022" n="0016a02"/>而心分别，则心非在外矣。眼属于身，故云觉在身际。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0013a03"/><lb ed="R022" n="0016a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0013a0301"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0013001" n="0013001"/>阿难白<persName>佛</persName>言：<persName>世尊</persName>！如<persName>佛</persName>所言：不见内故，不居身内；身心相知、不相離故，不在 <lb ed="X" n="0013a04"/><lb ed="R022" n="0016a04"/>身外。我今思惟，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0013002" n="0013002"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0013002" n="0013002"/>知<note place="inline">疑信相参</note>在一处。</p><p xml:id="pX14p0013a0415" cb:place="inline"><persName>佛</persName>言：处今何在？阿难言：此了知心既不知内而能 <lb ed="X" n="0013a05"/><lb ed="R022" n="0016a05"/>见外，如我思忖潜伏根裡。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0013003" n="0013003"/>犹如有人取琉璃碗<note place="inline">喩眼</note>合其两眼<note place="inline">喩心</note>，虽有物合而不留 <lb ed="X" n="0013a06"/><lb ed="R022" n="0016a06"/>碍，彼根随见随即分别。然<note place="inline">故</note>我觉了能知之心不见内者<note place="inline">心在眼故，不见身内</note>，为在根故；分明瞩外 <lb ed="X" n="0013a07"/><lb ed="R022" n="0016a07"/>无障碍者<note place="inline">心在眼故，能见身外</note>，潜根内故。<persName>佛</persName>告阿难：如汝所言，潜根内者犹如琉璃。彼人当以琉 <lb ed="X" n="0013a08"/><lb ed="R022" n="0016a08"/>璃笼眼，当见山河、见琉璃不？如是，<persName>世尊</persName>！是人当以琉璃笼眼，实见琉璃。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0013004" n="0013004"/><persName>佛</persName>告 <lb ed="X" n="0013a09"/><lb ed="R022" n="0016a09"/>阿难：汝心若同琉璃合者，当见山河，何不见眼？若见眼者，眼即同境，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0013005" n="0013005"/>不得成 <lb ed="X" n="0013a10"/><lb ed="R022" n="0016a10"/>随。若不能见，云何说言此了知心潜在根内如琉璃合？是故应知，汝言觉了 <lb ed="X" n="0013a11"/><lb ed="R022" n="0016a11"/>能知之心潜伏根裡如琉璃合，无有是处。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0013a12"/><lb ed="R022" n="0016a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0013a1201">〔三、推潜根〕。</p><p xml:id="pX14p0013a1205" cb:place="inline">〔长水〕琉璃喩根，眼喩于心，眼根色净，不碍于心，同琉璃碗，不碍 <lb ed="X" n="0013a13"/><lb ed="R022" n="0016a13"/>于色，随照一镜，心则随知。</p><p xml:id="pX14p0013a1311" cb:place="inline">〔疏〕其如眼见琉璃，心不见眼，纵能见眼，眼即成 <lb ed="X" n="0013a14"/><lb ed="R022" n="0016a14"/>境，眼既成境，岂能随即分别耶。而琉璃者，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0013006" n="0013006"/>质碍之物，故以之笼眼，外见山 <lb ed="X" n="0013a15"/><lb ed="R022" n="0016a15"/>河，亦见琉璃。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0013a16"/><lb ed="R022" n="0016a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0013a1601"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0013007" n="0013007"/>阿难白<persName>佛</persName>言：<persName>世尊</persName>！我今又作如是思惟：是众生身，腑脏在中，窍穴居外，有藏 <lb ed="X" n="0013a17"/><lb ed="R022" n="0016a17"/>则暗，有窍则明。今我对<persName>佛</persName>，开眼见明，名为见外；闭眼见暗，名为见内。是義云 <lb ed="X" n="0013a18"/><lb ed="R022" n="0016a18"/>何？<persName>佛</persName>告阿难：汝当闭眼见暗之时，此暗境界，为与眼对？为不对眼？若与眼对， <pb ed="X" xml:id="X14.0288.0014a" n="0014a"/> <lb ed="X" n="0014a01"/><lb ed="R022" n="0017a01"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0014001" n="0014001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0014001" n="0014001"/>暗在眼前，云何成内？若成内者，居暗室中，无日月灯，此室暗中，皆汝膲腑。若 <lb ed="X" n="0014a02"/><lb ed="R022" n="0017a02"/>不对者，云何成见？</p><p xml:id="pX14p0014a0208" cb:place="inline">若離外见，内对所成。合眼见暗，名为身中。开眼见明，何不 <lb ed="X" n="0014a03"/><lb ed="R022" n="0017a03"/>见面？若不见面，内对不成。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0014002" n="0014002"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0014002" n="0014002"/>见面若成，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0014003" n="0014003"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0014003" n="0014003"/>此了知心及与眼根乃在虚空，何成在 <lb ed="X" n="0014a04"/><lb ed="R022" n="0017a04"/>内？若在虚空，自非汝体，即应<persName>如来</persName>今见汝面亦是汝身。汝眼<anchor xml:id="nkr_note_add_0014a0401" n="0014a0401"/><anchor xml:id="beg0014a0401" n="0014a0401"/>已<anchor xml:id="end0014a0401"/>知身合非觉， <lb ed="X" n="0014a05"/><lb ed="R022" n="0017a05"/>必汝执言身眼两觉应有二知，即汝一身应成两<persName>佛</persName>。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0014004" n="0014004"/>是故应知，汝言见暗名 <lb ed="X" n="0014a06"/><lb ed="R022" n="0017a06"/>见内者，无有是处。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0014a07"/><lb ed="R022" n="0017a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0014a0701">〔四、推两在〕。</p><p xml:id="pX14p0014a0705" cb:place="inline">〔吴兴〕一身之中，有藏则暗，故见暗即名见内，何必须见内身之 <lb ed="X" n="0014a08"/><lb ed="R022" n="0017a08"/>物耶？有窍则明，故见明即是见外，岂应更责不相干耶？</p><p xml:id="pX14p0014a0822" cb:place="inline">〔疏〕其如开眼不能 <lb ed="X" n="0014a09"/><lb ed="R022" n="0017a09"/>见明，闭眼不见身中，故不免其後问。汝当下，辨内见也。谓黯与眼对，则暗 <lb ed="X" n="0014a10"/><lb ed="R022" n="0017a10"/>在眼前；不与眼对，即不名有见，皆不可也。若離下，谓眼但外见，无容内对， <lb ed="X" n="0014a11"/><lb ed="R022" n="0017a11"/>故云纵離外见，内对所成。以见暗名身中，则开眼时何不见汝之面乎〔？温 <lb ed="X" n="0014a12"/><lb ed="R022" n="0017a12"/>陵〕辗转辨明，无反观理也。汝眼<anchor xml:id="nkr_note_add_0014a1201" n="0014a1201"/><anchor xml:id="beg0014a1201" n="0014a1201"/>已<anchor xml:id="end0014a1201"/>知身合非觉者，既眼在虚空，自非汝体 <lb ed="X" n="0014a13"/><lb ed="R022" n="0017a13"/>矣。</p><p xml:id="pX14p0014a1302" cb:place="inline">〔疏〕膲腑者，素问五脏别论：以能藏精气而不泄者曰藏，其传化物而不 <lb ed="X" n="0014a14"/><lb ed="R022" n="0017a14"/>藏曰府。三膲者，所以消化五穀，分润<g ref="#CB17451">腠</g>理，有上下淸浊之殊，故曰三膲。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0014a15"/><lb ed="R022" n="0017a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0014a1501"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0014005" n="0014005"/>阿难言：我常闻<persName>佛</persName>开示四众，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0014006" n="0014006"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0014006" n="0014006"/>由心生故种种法生，由法生故种种心生。我今 <lb ed="X" n="0014a16"/><lb ed="R022" n="0017a16"/>思惟，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0014007" n="0014007"/>即思惟体实我心性，随所合处心则随<note place="inline">一本作即</note>有，亦非内外中间<note place="inline">指根裡</note>三处。</p><p xml:id="pX14p0014a1634" cb:place="inline"><persName>佛</persName>告阿 <lb ed="X" n="0014a17"/><lb ed="R022" n="0017a17"/>难：汝今说言，由法生故种种心生，随所合处心随有者，是心无体则无所合。 <lb ed="X" n="0014a18"/><lb ed="R022" n="0017a18"/>若无有体而能合者，则十九界因七尘合。是義不然。</p><p xml:id="pX14p0014a1821" cb:place="inline">若有体者，如汝以手自 <pb ed="X" xml:id="X14.0288.0015a" n="0015a"/> <lb ed="X" n="0015a01"/><lb ed="R022" n="0018a01"/>挃<note place="inline">触</note>其体。汝所知心，为复内出？为从外入？<anchor xml:id="nkr_note_orig_0015001" n="0015001"/>若复内出，还见身中；若从外来，先合 <lb ed="X" n="0015a02"/><lb ed="R022" n="0018a02"/>见面。</p><p xml:id="pX14p0015a0203" cb:place="inline">阿难言：见是其眼<note place="inline">唯眼能见</note>，心知非眼<note place="inline">心但能知，非眼比也</note>，为见非義<note place="inline">不可言见</note>？<persName>佛</persName>言<note place="inline">以下用喩，以显能见唯心</note>：<anchor xml:id="nkr_note_orig_0015002" n="0015002"/>若眼能见，汝在室中，门能 <lb ed="X" n="0015a03"/><lb ed="R022" n="0018a03"/>见不<note place="inline">门即室之眼，亦能见否</note>？则诸<anchor xml:id="nkr_note_add_0015a0301" n="0015a0301"/><anchor xml:id="beg0015a0301" n="0015a0301"/>已<anchor xml:id="end0015a0301"/>死，尙有眼存，应皆见物<note place="inline">喩徒眼不能见物</note>。若见物者，云何名死？</p><p xml:id="pX14p0015a0339" cb:place="inline">阿难！<anchor xml:id="nkr_note_orig_0015003" n="0015003"/>又汝觉了能 <lb ed="X" n="0015a04"/><lb ed="R022" n="0018a04"/>知之心，若必有体，为复一体？为有多体？今在汝身，为复遍体？为不遍体？若一 <lb ed="X" n="0015a05"/><lb ed="R022" n="0018a05"/>体者，则汝以手挃一肢时，四肢应觉；若咸觉者，挃应无在<note place="inline">一本作所</note>。若挃有所，则汝一 <lb ed="X" n="0015a06"/><lb ed="R022" n="0018a06"/>体自不能成；若多体者，则成多人，何体为汝？若遍体者，同前所挃；若不遍者， <lb ed="X" n="0015a07"/><lb ed="R022" n="0018a07"/>当汝触头，亦触其足，头有所觉，足应无知。今汝不然，是故应知，随所合处，心 <lb ed="X" n="0015a08"/><lb ed="R022" n="0018a08"/>则随有，无有是处。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0015a09"/><lb ed="R022" n="0018a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0015a0901">〔五、推随合〕。</p><p xml:id="pX14p0015a0905" cb:place="inline">〔温陵〕以心法相生，则随境思惟，即是心体。心法合处，即为心在。</p> <lb ed="X" n="0015a10"/><lb ed="R022" n="0018a10"/><p xml:id="pX14p0015a1001">〔疏〕思惟之心，其体浮而不实，故难其体之有无也。若无有体，则不能合。如 <lb ed="X" n="0015a11"/><lb ed="R022" n="0018a11"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0015004" n="0015004"/>七尘九界，本非有体，岂能合耶？九界者，涅槃云：魔作<persName>佛</persName>像，语首罗长者言： <lb ed="X" n="0015a12"/><lb ed="R022" n="0018a12"/>我先所说四谛法者，是说不真。今当为汝更说五谛、六蕴、十三入、十九界。 <lb ed="X" n="0015a13"/><lb ed="R022" n="0018a13"/>阿难闻<anchor xml:id="nkr_note_add_0015a1301" n="0015a1301"/><anchor xml:id="beg0015a1301" n="0015a1301"/>已<anchor xml:id="end0015a1301"/>，寻思法相，都无此理。</p><p xml:id="pX14p0015a1313" cb:place="inline">〔温陵〕阿难下。解上难也。谓心但能知，不可 <lb ed="X" n="0015a14"/><lb ed="R022" n="0018a14"/>言见，曾不悟能见在心，徒眼不见也。<persName>佛</persName>言下。擧门喩能见在心，擧死喩徒 <lb ed="X" n="0015a15"/><lb ed="R022" n="0018a15"/>眼不见。</p><p xml:id="pX14p0015a1504" cb:place="inline">〔疏〕俱舍说：世间正见，唯意识相应。故论云：以眼为门，唯为见色。又 <lb ed="X" n="0015a16"/><lb ed="R022" n="0018a16"/>汝下，复推别義。遍体与一体同，不遍与多体同，故云若遍体者，同前所触。 <lb ed="X" n="0015a17"/><lb ed="R022" n="0018a17"/>今四義无成，则不可谓随所合处，心随有故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0015a18"/><lb ed="R022" n="0018a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0015a1801"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0015005" n="0015005"/>阿难白<persName>佛</persName>言：<persName>世尊</persName>！我亦闻<persName>佛</persName>与文殊等诸法王子谈实相<note place="inline">不作妄执</note>。时<persName>世尊</persName>亦言：心不 <pb ed="X" xml:id="X14.0288.0016a" n="0016a"/> <lb ed="X" n="0016a01"/><lb ed="R022" n="0019a01"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0016001" n="0016001"/>在内，亦不在外。如我思惟，内无所见，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0016002" n="0016002"/>外不<note place="inline">作又</note>相知。内无知故，在内不成；身心相 <lb ed="X" n="0016a02"/><lb ed="R022" n="0019a02"/>知，在外非義。今相知故，复内无见，当在中间。</p><p xml:id="pX14p0016a0218" cb:place="inline"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0016003" n="0016003"/><persName>佛</persName>言：汝言中间，中必不迷，非无 <lb ed="X" n="0016a03"/><lb ed="R022" n="0019a03"/>所在。今汝推中，中何为在？为复在处？为当在身？若在身者，在边非中，在中同 <lb ed="X" n="0016a04"/><lb ed="R022" n="0019a04"/>内。若在处者，为有所表？为无所表？无表同无，表则无定。何以故？如人以表，表 <lb ed="X" n="0016a05"/><lb ed="R022" n="0019a05"/>为中时，东看则西，南观成北。表体既混，心应杂乱。阿难言：我所说中，非此二 <lb ed="X" n="0016a06"/><lb ed="R022" n="0019a06"/>种。如<persName>世尊</persName>言：眼色为缘，生于眼识。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0016004" n="0016004"/>眼有分别，色尘无知。识生其中，则为心在。 <lb ed="X" n="0016a07"/><lb ed="R022" n="0019a07"/><persName>佛</persName>言：汝心若在根尘之中，此之心体，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0016005" n="0016005"/>为复兼二<note place="inline">根尘</note>？为不兼二<note place="inline">根尘</note>？若兼二者<note place="inline">双兼眼色</note>，物体杂 <lb ed="X" n="0016a08"/><lb ed="R022" n="0019a08"/>乱。物非体知，成敌两立<note place="inline">有知无知，相为敌对</note>，云何为中？兼二不成非知，不知即无<note place="inline">心尙无有</note>体性，中何为相？ <lb ed="X" n="0016a09"/><lb ed="R022" n="0019a09"/>是故应知，当在中间，无有是处。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0016a10"/><lb ed="R022" n="0019a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0016a1001">〔六、推在中〕。</p><p xml:id="pX14p0016a1005" cb:place="inline">〔温陵〕为复下，辨定中位身耶？根处即境。若在身者下，身有中边 <lb ed="X" n="0016a11"/><lb ed="R022" n="0019a11"/>二義，在边则不得为中，在中则同前在内，应见内矣。若在处者下，亦辨中 <lb ed="X" n="0016a12"/><lb ed="R022" n="0019a12"/>位无定。表者，标物显处之谓，混乱则无所取中。</p><p xml:id="pX14p0016a1219" cb:place="inline">〔疏〕若兼二者下，破兼二不 <lb ed="X" n="0016a13"/><lb ed="R022" n="0019a13"/>得为中。物指尘，体指根，尘非同根有知，故杂乱成敌，此兼二不得为中也。 <lb ed="X" n="0016a14"/><lb ed="R022" n="0019a14"/>兼二不成下，破不兼二亦不得为中也。不兼根则非知，不兼尘则非不知， <lb ed="X" n="0016a15"/><lb ed="R022" n="0019a15"/>二義既非，中无可定。故维摩经云：心不在内，亦不在外，不在中间，如其心 <lb ed="X" n="0016a16"/><lb ed="R022" n="0019a16"/>然，罪垢亦然。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0016a17"/><lb ed="R022" n="0019a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0016a1701"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0016006" n="0016006"/>阿难白<persName>佛</persName>言：<persName>世尊</persName>！我昔见<persName>佛</persName>与<name role="" type="person">大目连</name>、须菩提、富楼那、舍利弗四大弟子共 <lb ed="X" n="0016a18"/><lb ed="R022" n="0019a18"/>转法轮，常言：觉知分别心性，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0016007" n="0016007"/>既不在内，亦不在外，不在中间，俱无所在，一切 <pb ed="X" xml:id="X14.0288.0017a" n="0017a"/> <lb ed="X" n="0017a01"/><lb ed="R022" n="0020a01"/>无著，名之为心。则我无著，名为心不？</p><p xml:id="pX14p0017a0115" cb:place="inline"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0017001" n="0017001"/><persName>佛</persName>告阿难：汝言觉知分别心性俱无在 <lb ed="X" n="0017a02"/><lb ed="R022" n="0020a02"/>者，世间虚空水陆飞行诸所物象，名为一切。汝不著者，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0017002" n="0017002"/>为在为无？无则同于 <lb ed="X" n="0017a03"/><lb ed="R022" n="0020a03"/>龟毛<note place="inline">龟无毛</note>、兔角<note place="inline">兔无角</note>，云何不著？有不著者，不可名无。无相则无，非无则相，相有则在，云 <lb ed="X" n="0017a04"/><lb ed="R022" n="0020a04"/>何无著？是故应知，一切无著名觉知心，无有是处。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0017a05"/><lb ed="R022" n="0020a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0017a0501">〔七、推无著〕。<anchor xml:id="nkr_note_add_0017a0501" n="0017a0501"/><anchor xml:id="beg0017a0501" n="0017a0501"/>已<anchor xml:id="end0017a0501"/>知此心元非内外中间，故言一切无著。虽云无著，而犹存境 <lb ed="X" n="0017a06"/><lb ed="R022" n="0020a06"/>相，故有不著之难。水陆空行，约外境诘不著也。此中诘意有三：一、物在无 <lb ed="X" n="0017a07"/><lb ed="R022" n="0020a07"/>在；二、相有相无；三、有无著。所著是境，能著是心，即心境二门。<anchor xml:id="nkr_note_add_0017a0701" n="0017a0701"/><anchor xml:id="beg0017a0701" n="0017a0701"/>已<anchor xml:id="end0017a0701"/>上七处，略 <lb ed="X" n="0017a08"/><lb ed="R022" n="0020a08"/>推遍计，且穷其妄，未显即真。至下标陈二本，始以真妄对辨。</p> <lb ed="X" n="0017a09"/><lb ed="R022" n="0020a09"/><p xml:id="pX14p0017a0901">显常住文七。</p> <lb ed="X" n="0017a10"/><lb ed="R022" n="0020a10"/><p xml:id="pX14p0017a1001">〔疏〕言显常住者，前<anchor xml:id="nkr_note_add_0017a1001" n="0017a1001"/><anchor xml:id="beg0017a1001" n="0017a1001"/>已<anchor xml:id="end0017a1001"/>略释七征文竟。此下经意，多離境显性，義当奢摩他 <lb ed="X" n="0017a11"/><lb ed="R022" n="0020a11"/>观。由離根尘等法，与空相应故；显不摇等性，与常相应故；辨析真妄，简缘 <lb ed="X" n="0017a12"/><lb ed="R022" n="0020a12"/>尘故。盖以初观真理，未能涉动，故须澄襟海定，保固灵根，使心源允宴，觉 <lb ed="X" n="0017a13"/><lb ed="R022" n="0020a13"/>识沉波，寂六动而不摇，冥一如以息虑。故金刚三昧经云：软心众生，其心 <lb ed="X" n="0017a14"/><lb ed="R022" n="0020a14"/>多喘。故令存三守一，入如真际。是以经中先陈二本，为此门抉择之由，即 <lb ed="X" n="0017a15"/><lb ed="R022" n="0020a15"/>斯意也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0017a16"/><lb ed="R022" n="0020a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0017a1601"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0017003" n="0017003"/>尔时阿难，在大众中，即从座起，偏袒右肩，右膝著地，合掌恭敬，而白<persName>佛</persName>言：我 <lb ed="X" n="0017a17"/><lb ed="R022" n="0020a17"/>是<persName>如来</persName>最小之弟，蒙<persName>佛</persName>慈爱，虽今出家，犹恃娇怜，所以多闻，未得无漏，不能 <lb ed="X" n="0017a18"/><lb ed="R022" n="0020a18"/>折伏娑毘罗咒，为彼所转，溺于婬舍，当由不知<anchor xml:id="nkr_note_orig_0017004" n="0017004"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0017004" n="0017004"/>真际所诣。唯愿<persName>世尊</persName>，大慈哀 <pb ed="X" xml:id="X14.0288.0018a" n="0018a"/> <lb ed="X" n="0018a01"/><lb ed="R022" n="0021a01"/>愍，开示我等奢摩它路，令诸<anchor xml:id="nkr_note_orig_0018001" n="0018001"/>阐提，隳弥戾车。作是语<anchor xml:id="nkr_note_add_0018a0101" n="0018a0101"/><anchor xml:id="beg0018a0101" n="0018a0101"/>已<anchor xml:id="end0018a0101"/>，五体<note place="inline">首与四肢</note>投地，及诸大众， <lb ed="X" n="0018a02"/><lb ed="R022" n="0021a02"/>倾渴翘伫，钦闻示诲。尔时<persName>世尊</persName>，从其面门<note place="inline">眼耳鼻舌</note>，放种种光，其光晃耀，如百千日，普 <lb ed="X" n="0018a03"/><lb ed="R022" n="0021a03"/><persName>佛</persName>世界，六种<note place="inline">动、踊、震、起、吼、攀</note>震动，如是十方微尘国土，一时开现。<persName>佛</persName>之威神，令诸世界，合成 <lb ed="X" n="0018a04"/><lb ed="R022" n="0021a04"/>一界，其世界中，所有一切诸大菩萨，皆住本国，合掌承听。<persName>佛</persName>告阿难：一切众 <lb ed="X" n="0018a05"/><lb ed="R022" n="0021a05"/>生，从无始来，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0018002" n="0018002"/>种种顚倒，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0018003" n="0018003"/>业种自然，如夜叉聚，诸修行人，不能得成无上菩提， <lb ed="X" n="0018a06"/><lb ed="R022" n="0021a06"/>乃至别成声闻<note place="inline">口耳之学</note>、缘觉<note place="inline">偶触之知</note>，及成外道，诸天魔王，及魔眷属，皆由不知二种根本，错 <lb ed="X" n="0018a07"/><lb ed="R022" n="0021a07"/>乱修习，犹如煮沙，欲成嘉馔<note place="inline">妙喩</note>，纵经尘劫，终不能得。云何二种？阿难！一者无始 <lb ed="X" n="0018a08"/><lb ed="R022" n="0021a08"/>生死根本，则汝今者，与诸众生，用攀缘心，为自性者；二者无始菩提<note place="inline">不染烦恼</note>、涅槃<note place="inline">不涉生死</note>、元 <lb ed="X" n="0018a09"/><lb ed="R022" n="0021a09"/>淸净<note place="inline">不染不涉</note>体，则汝今者，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0018004" n="0018004"/>识精元明，能生诸缘，缘所遣者，由诸众生，遗此本明，虽终 <lb ed="X" n="0018a10"/><lb ed="R022" n="0021a10"/>日行，而不自觉枉<note place="inline">不应入而入曰枉</note>、入诸趣</p></cb:div> <lb ed="X" n="0018a11"/><lb ed="R022" n="0021a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0018a1101">〔初、标真妄二本〕。尔时下，阿难叙昔所迷，求诣真际。先问奢摩他路者，所以 <lb ed="X" n="0018a12"/><lb ed="R022" n="0021a12"/>入实际之门也。杂集论云：无倒所缘，说名实际。故涅槃经奢摩他有五義： <lb ed="X" n="0018a13"/><lb ed="R022" n="0021a13"/>一、名能灭，能灭烦恼故；二、名能调，能调诸根故；三、名寂静，令三业寂静故； <lb ed="X" n="0018a14"/><lb ed="R022" n="0021a14"/>四、名远離，远離五欲故；五、名能淸，能淸贪等三浊故。尔时<persName>世尊</persName>下，放光显 <lb ed="X" n="0018a15"/><lb ed="R022" n="0021a15"/>说。此经放光，凡有四处，将宣微密法门，而现微妙之瑞。按光義有三：勝思 <lb ed="X" n="0018a16"/><lb ed="R022" n="0021a16"/>唯经论云：说法光明，依三种差别：一、因，二、名，三、成办。一、因者，谓<persName>佛</persName>所放光， <lb ed="X" n="0018a17"/><lb ed="R022" n="0021a17"/>显说因故。法花优波提舍云：现见异相不可思议，名为说因，如即照明诸 <lb ed="X" n="0018a18"/><lb ed="R022" n="0021a18"/><persName>佛</persName>世界种种事等。二、名者，谓光有名字，如花严、法花所放光明，名大人相 <pb ed="X" xml:id="X14.0288.0019a" n="0019a"/> <lb ed="X" n="0019a01"/><lb ed="R022" n="0022a01"/>等。三、成办者，谓光所作业，如第四经诸<persName>佛</persName>放光，来<name role="" type="person">祇陀林</name>，灌<persName>如来</persName>顶，成辨 <lb ed="X" n="0019a02"/><lb ed="R022" n="0022a02"/>所说等。言六种者，优波提舍云：前所放光，显示外境诸事，今明内证甚深， <lb ed="X" n="0019a03"/><lb ed="R022" n="0022a03"/>故六种震动。然光中所现，欲示本觉菩提，觉心显发，故微尘国一时开现； <lb ed="X" n="0019a04"/><lb ed="R022" n="0022a04"/>显本涅槃心，元无差别，故十方界合成一界；显元淸净体，不妄随缘，故菩 <lb ed="X" n="0019a05"/><lb ed="R022" n="0022a05"/>萨众皆住本国。了兹光瑞，则说因显矣。</p><p xml:id="pX14p0019a0516" cb:place="inline">〔温陵〕<anchor xml:id="nkr_note_orig_0019001" n="0019001"/>众生业果成聚，行人不知二 <lb ed="X" n="0019a06"/><lb ed="R022" n="0022a06"/>本，错乱修习，故须抉择。不染烦恼名菩提，不涉生死名涅槃。不染不涉，故 <lb ed="X" n="0019a07"/><lb ed="R022" n="0022a07"/>号元淸净体。识精，陀罗识性也。元明，本觉妙明也。根身器界，一切缘法，依 <lb ed="X" n="0019a08"/><lb ed="R022" n="0022a08"/>此而生。而人者认缘失真，故名缘所遗者。</p><p xml:id="pX14p0019a0817" cb:place="inline">〔疏〕识精元明，湛不摇性，其体即 <lb ed="X" n="0019a09"/><lb ed="R022" n="0022a09"/>是菩提涅槃。由不杂尘妄曰精，未尝昏昧曰明，而行人遗此本明，所修皆 <lb ed="X" n="0019a10"/><lb ed="R022" n="0022a10"/>妄，故须抉择也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0019a11"/><lb ed="R022" n="0022a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0019a1101"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0019002" n="0019002"/>阿难：汝今欲知<anchor xml:id="nkr_note_orig_0019003" n="0019003"/>奢摩他路，愿出生死，今复问汝。即时<anchor xml:id="nkr_note_orig_0019004" n="0019004"/><persName>如来</persName>擧金色臂，屈五轮 <lb ed="X" n="0019a12"/><lb ed="R022" n="0022a12"/>指，语阿难言：汝今见不？阿难言：见。<persName>佛</persName>言：汝何所见？阿难言：我见<persName>如来</persName>擧臂屈 <lb ed="X" n="0019a13"/><lb ed="R022" n="0022a13"/>指为光明拳，耀我心目。<persName>佛</persName>言：汝将谁见？阿难言：我与大众同将眼见。<persName>佛</persName>告阿 <lb ed="X" n="0019a14"/><lb ed="R022" n="0022a14"/>难：汝今答我：<persName>如来</persName>屈指为光明拳，耀汝心目。汝目可见，以何为心，当我拳曜？ <lb ed="X" n="0019a15"/><lb ed="R022" n="0022a15"/>阿难言：<persName>如来</persName>见今征心所在，而我以心推穷寻逐。即能推者，我将为心。<persName>佛</persName>言： <lb ed="X" n="0019a16"/><lb ed="R022" n="0022a16"/>咄！阿难，此非汝心。<note place="inline">直喝破</note>阿难矍然，避座合掌，起立白<persName>佛</persName>：此非我心，当名何等？<persName>佛</persName>告 <lb ed="X" n="0019a17"/><lb ed="R022" n="0022a17"/>阿难：此是前尘虚妄相想，惑汝真性。由汝无始至于今生，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0019005" n="0019005"/>认贼<note place="inline">应前</note>为子，失汝元 <lb ed="X" n="0019a18"/><lb ed="R022" n="0022a18"/>常，故受轮转。</p><p xml:id="pX14p0019a1806" cb:place="inline">阿难白<persName>佛</persName>言：<persName>世尊</persName>！我<persName>佛</persName>宠弟，心爱<persName>佛</persName>故<note place="inline">欣慕三十二相</note>，令我出家。我心何独供 <pb ed="X" xml:id="X14.0288.0020a" n="0020a"/> <lb ed="X" n="0020a01"/><lb ed="R022" n="0023a01"/>养<persName>如来</persName>，乃至遍历恒沙国土，承事诸<persName>佛</persName>及善知识，发大勇猛，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0020001" n="0020001"/>行诸一切难行 <lb ed="X" n="0020a02"/><lb ed="R022" n="0023a02"/>法事，皆用此心。纵令谤法，永退善根，亦因此心。若此发明不是心者，我乃无 <lb ed="X" n="0020a03"/><lb ed="R022" n="0023a03"/>心，同诸土木。離此觉知，更无所有。云何<persName>如来</persName>说此非心？我实惊怖。兼此大众 <lb ed="X" n="0020a04"/><lb ed="R022" n="0023a04"/>无不疑惑，唯垂大悲，开示未悟。</p><p xml:id="pX14p0020a0413" cb:place="inline">尔时，<persName>世尊</persName><anchor xml:id="nkr_note_orig_0020002" n="0020002"/>开示阿难及诸大众，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0020003" n="0020003"/>欲令心入无 <lb ed="X" n="0020a05"/><lb ed="R022" n="0023a05"/>生法忍。于狮子座，摩阿难顶，而告之言：<persName>如来</persName>常说，诸法所生，唯心所现。一切 <lb ed="X" n="0020a06"/><lb ed="R022" n="0023a06"/>因果，世界微尘，因心成体。阿难！若诸世界，一切所有，其中乃至草葉缕结<note place="inline">丝麻之类</note>，诘<note place="inline">追问</note> <lb ed="X" n="0020a07"/><lb ed="R022" n="0023a07"/>其根元，咸有体性。纵令虚空，亦有名貌。何况淸净妙净明心，性一切心，而自 <lb ed="X" n="0020a08"/><lb ed="R022" n="0023a08"/>无体？若汝执吝分别觉观，所了知性，必为心者，此心即应離诸一切色香味 <lb ed="X" n="0020a09"/><lb ed="R022" n="0023a09"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0020004" n="0020004"/>触诸尘事业，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0020005" n="0020005"/>别有全性。如汝今者，承听我法，此则因声而有分别。纵灭一切 <lb ed="X" n="0020a10"/><lb ed="R022" n="0023a10"/>见闻觉知，内守幽闲，犹为<anchor xml:id="nkr_note_orig_0020006" n="0020006"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0020006" n="0020006"/>法尘分别影事。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0020007" n="0020007"/>我非敕汝，执为非心<note place="inline">转语警切</note>。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0020008" n="0020008"/>但汝于心，微 <lb ed="X" n="0020a11"/><lb ed="R022" n="0023a11"/>细揣摩，若離前尘，有分别性，即真汝心。若分别性，離尘无体，斯则前尘分别 <lb ed="X" n="0020a12"/><lb ed="R022" n="0023a12"/>影事，尘非常住。若变灭时，此心则同龟毛兔角，则汝法身同于断灭。其谁修 <lb ed="X" n="0020a13"/><lb ed="R022" n="0023a13"/>证无生法忍？即<note place="inline">应前</note>时阿难与诸大众，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0020009" n="0020009"/>默然自失。<persName>佛</persName>告阿难：世间一切诸修学人， <lb ed="X" n="0020a14"/><lb ed="R022" n="0023a14"/>现前虽成<anchor xml:id="nkr_note_orig_0020010" n="0020010"/>九次第定，不得漏尽成阿罗汉。皆由<anchor xml:id="nkr_note_orig_0020011" n="0020011"/>执此生死妄想，误<note place="inline">应前</note>为真实。是 <lb ed="X" n="0020a15"/><lb ed="R022" n="0023a15"/>故汝今虽得多闻，不成圣果。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0020a16"/><lb ed="R022" n="0023a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0020a1601">〔一、離尘常性〕。阿难下，显離尘常性。尘，谓随缘分别之见。常者，本然自性之 <lb ed="X" n="0020a17"/><lb ed="R022" n="0023a17"/>体。真心绝妄，故说離尘。<persName>如来</persName>擧臂，正显本明。而阿难认缘失真，乃以妄心 <lb ed="X" n="0020a18"/><lb ed="R022" n="0023a18"/>推穷寻逐，纔生一念，转人前尘，失其元常。所谓缘所遗者，此也。若此发明 <pb ed="X" xml:id="X14.0288.0021a" n="0021a"/> <lb ed="X" n="0021a01"/><lb ed="R022" n="0024a01"/>下。</p><p xml:id="pX14p0021a0102" cb:place="inline">〔吴兴〕阿难以对境觉知，异乎<anchor xml:id="nkr_note_orig_0021001" n="0021001"/>木石，封为我心。此正当人执之相，忽闻诃 <lb ed="X" n="0021a02"/><lb ed="R022" n="0024a02"/>斥，故以无情为难。不知真我无我，灵知无知，妙净明心，何所不在。</p><p xml:id="pX14p0021a0226" cb:place="inline">〔疏〕诸法 <lb ed="X" n="0021a03"/><lb ed="R022" n="0024a03"/>所生，唯心所现者，以明竖拳之理，皆推心義。一切因果，即依报、正报也。性 <lb ed="X" n="0021a04"/><lb ed="R022" n="0024a04"/>一切心者，即草木等，皆此心为性也。若汝下，牒能推心。此心下，示離尘義。 <lb ed="X" n="0021a05"/><lb ed="R022" n="0024a05"/>谓分别觉观所了知性，是離尘无体之心，不应取著。故复示云：如汝今者 <lb ed="X" n="0021a06"/><lb ed="R022" n="0024a06"/>承听我法，乃缘尘分别之性也。纵灭下，甄明影事。谓汝纵灭见闻觉知，以 <lb ed="X" n="0021a07"/><lb ed="R022" n="0024a07"/>外離缘尘分别，而内守幽闲。此幽闲心，犹是法尘影事，直须内外圆寂，影 <lb ed="X" n="0021a08"/><lb ed="R022" n="0024a08"/>象俱无，方是真心之体也。故<persName>佛</persName>答阿难：我非敕汝执为非心，但欲汝识其 <lb ed="X" n="0021a09"/><lb ed="R022" n="0024a09"/>真也。云何为真？谓若離前尘有分别全性，即真心耳。如前尘自暗，见觉不 <lb ed="X" n="0021a10"/><lb ed="R022" n="0024a10"/>昏，音响双消，闻性不灭，岂非離尘有全性分别耶？所以不用缘尘分别为 <lb ed="X" n="0021a11"/><lb ed="R022" n="0024a11"/>心者，尘非常住，随即变灭，以此为因，安取常果？缘尘之心，有如是咎。是故 <lb ed="X" n="0021a12"/><lb ed="R022" n="0024a12"/>学人虽成九定，不得漏尽，皆由执此妄想为真实也。故成实论说：乃至有 <lb ed="X" n="0021a13"/><lb ed="R022" n="0024a13"/>顶，犹有退堕，皆由不知烦恼过故。又成实云：若人得九次第定，不能入诸 <lb ed="X" n="0021a14"/><lb ed="R022" n="0024a14"/>禅，名慧解脱。释曰：按二定，圣者、凡夫皆能修之。而经言不得漏尽者，盖指 <lb ed="X" n="0021a15"/><lb ed="R022" n="0024a15"/>有学凡夫缘尘未断者说。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0021a16"/><lb ed="R022" n="0024a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0021a1601"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0021002" n="0021002"/>阿难闻<anchor xml:id="nkr_note_add_0021a1601" n="0021a1601"/><anchor xml:id="beg0021a1601" n="0021a1601"/>已<anchor xml:id="end0021a1601"/>，褈复悲泪，五体投地，长跪合掌而白<persName>佛</persName>言：<anchor xml:id="nkr_note_orig_0021003" n="0021003"/>自我从<persName>佛</persName>发心出家，恃 <lb ed="X" n="0021a17"/><lb ed="R022" n="0024a17"/><persName>佛</persName>威神，常自思惟：无劳我修。将谓<persName>如来</persName><anchor xml:id="nkr_note_orig_0021004" n="0021004"/>惠我<anchor xml:id="nkr_note_orig_0021005" n="0021005"/>三昧，不知身心<anchor xml:id="nkr_note_orig_0021006" n="0021006"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0021006" n="0021006"/>本不相代<note place="inline"><persName>如来</persName>身心不能代己修</note>，失我 <lb ed="X" n="0021a18"/><lb ed="R022" n="0024a18"/>本心。虽身出家，心不入道，譬如穷子捨父逃逝。今日乃知，虽有多闻，若不修 <pb ed="X" xml:id="X14.0288.0022a" n="0022a"/> <lb ed="X" n="0022a01"/><lb ed="R022" n="0025a01"/>行，与不闻等，如人说食终不能饱。<persName>世尊</persName>！我等今者<anchor xml:id="nkr_note_orig_0022001" n="0022001"/>二障所缠，良由不知寂常 <lb ed="X" n="0022a02"/><lb ed="R022" n="0025a02"/>心性。唯愿<persName>如来</persName>哀愍穷露，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0022002" n="0022002"/>发妙明心，开我道眼。</p><p xml:id="pX14p0022a0219" cb:place="inline">即时，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0022003" n="0022003"/><persName>如来</persName>从胸卍字涌出宝 <lb ed="X" n="0022a03"/><lb ed="R022" n="0025a03"/>光，其光晃煜有百千色，十方微尘普<persName>佛</persName>世界一时周遍，遍灌十方所有宝刹 <lb ed="X" n="0022a04"/><lb ed="R022" n="0025a04"/>诸<persName>如来</persName>顶，旋至阿难及诸大众，告阿难言：吾今为汝建大法幢，亦令十方一 <lb ed="X" n="0022a05"/><lb ed="R022" n="0025a05"/>切众生获妙微密<note place="inline">不可测知</note>，性净<note place="inline">垢不染</note>明<note place="inline">暗不昏</note>心，得淸净眼<note place="inline">见離眚病</note>。</p><p xml:id="pX14p0022a0530" cb:place="inline">阿难！汝先答我见光明拳，此拳光明 <lb ed="X" n="0022a06"/><lb ed="R022" n="0025a06"/>因何所有？云何成拳？汝将谁见？阿难言：由<persName>佛</persName>全体阎浮<anchor xml:id="nkr_note_orig_0022004" n="0022004"/>檀金赩<note place="inline">赤焰</note>如宝山，淸净 <lb ed="X" n="0022a07"/><lb ed="R022" n="0025a07"/>所生，故有光明。我实眼观，五轮指端屈握示人，故有拳相。<persName>佛</persName>告阿难：<persName>如来</persName>今 <lb ed="X" n="0022a08"/><lb ed="R022" n="0025a08"/>日实言告汝，诸有智者要以譬喩而得开悟。阿难！<anchor xml:id="nkr_note_orig_0022005" n="0022005"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0022005" n="0022005"/>譬如我拳，若无我手不成 <lb ed="X" n="0022a09"/><lb ed="R022" n="0025a09"/>我拳，若无汝眼不成汝见。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0022006" n="0022006"/>以汝眼根例我拳理，其義均不？阿难言：唯然<persName>世尊</persName>！ <lb ed="X" n="0022a10"/><lb ed="R022" n="0025a10"/>既无我眼不成我见，以我眼根例<persName>如来</persName>拳，事義相类。<persName>佛</persName>告阿难：汝言相类，是 <lb ed="X" n="0022a11"/><lb ed="R022" n="0025a11"/>義不然。何以故？<anchor xml:id="nkr_note_orig_0022007" n="0022007"/>如无手人拳毕竟灭，彼无眼者非见全无。所以者何？汝试于 <lb ed="X" n="0022a12"/><lb ed="R022" n="0025a12"/>途询问盲人：汝何所见？彼诸盲人必来答汝：我今眼前<anchor xml:id="nkr_note_orig_0022008" n="0022008"/>唯见黑暗，更无他瞩。 <lb ed="X" n="0022a13"/><lb ed="R022" n="0025a13"/>以是義观，前尘自暗，见何亏损？阿难言：诸盲眼前唯睹黑暗，云何成见？<persName>佛</persName>告 <lb ed="X" n="0022a14"/><lb ed="R022" n="0025a14"/>阿难：诸盲无眼唯观黑暗，与有眼人处于暗室，二黑有别？为无有别<note place="inline">越翻越透</note>？如是世 <lb ed="X" n="0022a15"/><lb ed="R022" n="0025a15"/>尊！此暗中人与彼群盲，二黑挍量曾无有异。阿难！若<anchor xml:id="nkr_note_orig_0022009" n="0022009"/>无眼人全见前黑忽得 <lb ed="X" n="0022a16"/><lb ed="R022" n="0025a16"/>眼光，还于前尘见种种色，名眼见者；彼暗中人全见前黑忽获灯光，亦于前 <lb ed="X" n="0022a17"/><lb ed="R022" n="0025a17"/>尘见种种色，应名<anchor xml:id="nkr_note_orig_0022010" n="0022010"/>灯见。若灯见者，灯能有见，自不名灯。又则灯观何关汝事？ <lb ed="X" n="0022a18"/><lb ed="R022" n="0025a18"/>是故当知，灯能显色，如是见者是眼非灯；眼能显色，如是见性<note place="inline">镕作一片</note>是心非眼。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X14.0288.0023a" n="0023a"/> <lb ed="X" n="0023a01"/><lb ed="R022" n="0026a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0023a0101">〔二、離根之见〕。寂常心性，本来常住之性也。此性本吾所有，乃反求之于外， <lb ed="X" n="0023a02"/><lb ed="R022" n="0026a02"/>既非他修我得，岂当恃<persName>佛</persName>威神？今日乃知，若不修行，与不闻同。是以责躬 <lb ed="X" n="0023a03"/><lb ed="R022" n="0026a03"/>请教，希明道眼。二障者，圆觉云：一者是障，续诸生死；二者理障，碍正知见。 <lb ed="X" n="0023a04"/><lb ed="R022" n="0026a04"/>又云：永断贪欲，先除事障，未断理障。释曰：俱舍以贪等为事，见谛为理，则 <lb ed="X" n="0023a05"/><lb ed="R022" n="0026a05"/>阿难误堕婬舍，即事障未断也。缘尘分别，理障未断也。阿难下，蹑前拳理， <lb ed="X" n="0023a06"/><lb ed="R022" n="0026a06"/>以为难意。问相类者，以明不类。所以不类者，无手则无拳，无眼则有见，是 <lb ed="X" n="0023a07"/><lb ed="R022" n="0026a07"/>故不类也。拳有生灭，见非有无，故虽群盲，亦能睹暗，此则常性之实也。又 <lb ed="X" n="0023a08"/><lb ed="R022" n="0026a08"/>经论皆云：眼非见色。故破色心论云：以彼梦中，于无色处，则见有色；于有 <lb ed="X" n="0023a09"/><lb ed="R022" n="0026a09"/>色处，不见色故。释曰：无色处者，梦中境也；有色处者，寤时境也。梦中之色， <lb ed="X" n="0023a10"/><lb ed="R022" n="0026a10"/>非眼处之境，故云眼非见色。然世间以眼为见，无眼时则不能见。眼非常 <lb ed="X" n="0023a11"/><lb ed="R022" n="0026a11"/>性，義在離根。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0023a12"/><lb ed="R022" n="0026a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0023a1201">阿难虽复得闻是言，与诸<anchor xml:id="nkr_note_orig_0023001" n="0023001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0023001" n="0023001"/>大众口<anchor xml:id="nkr_note_add_0023a1201" n="0023a1201"/><anchor xml:id="beg0023a1201" n="0023a1201"/>已<anchor xml:id="end0023a1201"/>默然，心未开悟，犹冀<persName>如来</persName>慈音宣示，合 <lb ed="X" n="0023a13"/><lb ed="R022" n="0026a13"/>掌淸心，伫<persName>佛</persName>悲诲。尔时，<persName>世尊</persName>舒兜罗绵网相光手，开五轮指，诲敕阿难及诸 <lb ed="X" n="0023a14"/><lb ed="R022" n="0026a14"/>大众：我初成道，于<anchor xml:id="nkr_note_orig_0023002" n="0023002"/>鹿园中为<anchor xml:id="nkr_note_orig_0023003" n="0023003"/>阿若多五比丘等及汝四众言：一切众生不成 <lb ed="X" n="0023a15"/><lb ed="R022" n="0026a15"/>菩提及阿罗汉，皆由<anchor xml:id="nkr_note_orig_0023004" n="0023004"/>客尘烦恼所误。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0023005" n="0023005"/>汝等当时因何开悟，今成圣果？时憍陈 <lb ed="X" n="0023a16"/><lb ed="R022" n="0026a16"/>那<note place="inline">亦云憍陈如</note>起立白<persName>佛</persName>：我今长老于大众中独得解名，因悟客尘二字成果。<persName>世尊</persName>，譬如 <lb ed="X" n="0023a17"/><lb ed="R022" n="0026a17"/>行客投寄旅亭，或宿或食，宿食事毕，俶<note place="inline">整</note>装前途，不遑安住。若实主人，自无攸 <lb ed="X" n="0023a18"/><lb ed="R022" n="0026a18"/>往。如是思惟，不住名客，住名主人，以不住者名为客義。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0023006" n="0023006"/>又如新霁，靑<note place="inline">日</note>旸陞天， <pb ed="X" xml:id="X14.0288.0024a" n="0024a"/> <lb ed="X" n="0024a01"/><lb ed="R022" n="0027a01"/>光入隙中，发明空中诸有尘相，尘质摇动，虚空寂然。如是思惟，澄寂名空，摇 <lb ed="X" n="0024a02"/><lb ed="R022" n="0027a02"/>动名尘，以摇动者名为尘義。<persName>佛</persName>言：如是。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0024a03"/><lb ed="R022" n="0027a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0024a0301">〔三、離客尘之性〕。陈如得解，因悟客尘，此从本立称也。</p><p xml:id="pX14p0024a0321" cb:place="inline">〔吴兴〕客尘，喩见思生 <lb ed="X" n="0024a04"/><lb ed="R022" n="0027a04"/>灭。主空，喩真谛寂然。客義粗，喩迷事之惑。尘義细，喩迷理之惑。</p><p xml:id="pX14p0024a0425" cb:place="inline">〔疏〕按俱舍 <lb ed="X" n="0024a05"/><lb ed="R022" n="0027a05"/>论说：见惑烦恼，迷谛理起，易断不退，此客義也。修惑烦恼，依粗事生，难断 <lb ed="X" n="0024a06"/><lb ed="R022" n="0027a06"/>易退，此尘義也。<persName>佛</persName>性论云：客尘烦恼有九：一、贪，二、嗔，三、痴，四、上心惑，五、无 <lb ed="X" n="0024a07"/><lb ed="R022" n="0027a07"/>明，六、见所断，七、修所断，八、不净地惑，九、净地惑。此二惑在第七地至究竟 <lb ed="X" n="0024a08"/><lb ed="R022" n="0027a08"/>位中。释曰：从贪等至净地惑者，总释一切凡圣客尘義也。又若经论所说 <lb ed="X" n="0024a09"/><lb ed="R022" n="0027a09"/>客尘之義，约有四种：一、约所显。成实云：经言客尘者，以显心性是常。二、约 <lb ed="X" n="0024a10"/><lb ed="R022" n="0027a10"/>所修。圆觉云：修奢摩他者，觉识烦动，静慧发生，客尘永灭。三、约所证。<persName>佛</persName>地 <lb ed="X" n="0024a11"/><lb ed="R022" n="0027a11"/>论云：为断客尘，证净法界。四、约所離。<persName>佛</persName>地论云：圆镜智者，正净无垢，離客 <lb ed="X" n="0024a12"/><lb ed="R022" n="0027a12"/>尘故，而其体即分别为性。故勝鬘云：如虚空净心，常明无转变，为虚妄分 <lb ed="X" n="0024a13"/><lb ed="R022" n="0027a13"/>别，客尘烦恼染。然经以不住名客，住名主人；以澄霁为空，动摇名尘。又云： <lb ed="X" n="0024a14"/><lb ed="R022" n="0027a14"/>若实主人，自无攸往。以明分别若除，常心自住。则知此中即以缘尘分别 <lb ed="X" n="0024a15"/><lb ed="R022" n="0027a15"/>之心为客尘之義。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0024a16"/><lb ed="R022" n="0027a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0024a1601"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0024001" n="0024001"/>即时<persName>如来</persName>于大众中屈五轮指，屈<anchor xml:id="nkr_note_add_0024a1601" n="0024a1601"/><anchor xml:id="beg0024a1601" n="0024a1601"/>已<anchor xml:id="end0024a1601"/>复开，开<anchor xml:id="nkr_note_add_0024a1602" n="0024a1602"/><anchor xml:id="beg0024a1602" n="0024a1602"/>已<anchor xml:id="end0024a1602"/>又屈<note place="inline">作开合相</note>，谓阿难言：汝今何见？阿 <lb ed="X" n="0024a17"/><lb ed="R022" n="0027a17"/>难言：我见<persName>如来</persName><anchor xml:id="nkr_note_orig_0024002" n="0024002"/>百宝轮掌<anchor xml:id="nkr_note_orig_0024003" n="0024003"/>众中开合。<persName>佛</persName>告<note place="inline">一本作言</note>阿难：汝见我手众中开合，为是我 <lb ed="X" n="0024a18"/><lb ed="R022" n="0027a18"/>手有开有合？为复汝见有开有合？阿难言：<persName>世尊</persName>宝手众中开合，我见<persName>如来</persName>手 <pb ed="X" xml:id="X14.0288.0025a" n="0025a"/> <lb ed="X" n="0025a01"/><lb ed="R022" n="0028a01"/>自开合，非我见性有开有合。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0025001" n="0025001"/><persName>佛</persName>言：谁动谁静？阿难言：<persName>佛</persName>手不住<note place="inline"><persName>佛</persName>手是动</note>，而我见性尙 <lb ed="X" n="0025a02"/><lb ed="R022" n="0028a02"/>无有静<note place="inline">见性无动</note>，谁为无住？<persName>佛</persName>言：如是。</p><p xml:id="pX14p0025a0216" cb:place="inline"><persName>如来</persName>于是从轮掌中飞一宝光在阿难右，即时 <lb ed="X" n="0025a03"/><lb ed="R022" n="0028a03"/>阿难迴首右盼；又放一光在阿难左，阿难又则迴首左盼。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0025002" n="0025002"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0025002" n="0025002"/><persName>佛</persName>告阿难：汝头今 <lb ed="X" n="0025a04"/><lb ed="R022" n="0028a04"/>日因何摇动？阿难言：我见<persName>如来</persName>出妙宝光来我左右，故左右观，头自摇动。阿 <lb ed="X" n="0025a05"/><lb ed="R022" n="0028a05"/>难！汝盼<persName>佛</persName>光左右动头，为汝头动？为复见动？<persName>世尊</persName>！我头自动，而我见性尙无 <lb ed="X" n="0025a06"/><lb ed="R022" n="0028a06"/>有止，谁为摇动？<persName>佛</persName>言：如是。于是<persName>如来</persName>普告大众：若复众生以摇动者名之为 <lb ed="X" n="0025a07"/><lb ed="R022" n="0028a07"/>尘，以不住者名之为客。汝观阿难头自动摇，见无所动；又汝观我手自开合， <lb ed="X" n="0025a08"/><lb ed="R022" n="0028a08"/>见无舒捲。云何汝今以动为身、以动为境，从始洎终念念生灭，遗失真性顚 <lb ed="X" n="0025a09"/><lb ed="R022" n="0028a09"/>倒行事，性心失真认物为<anchor xml:id="nkr_note_add_0025a0901" n="0025a0901"/><anchor xml:id="beg0025a0901" n="0025a0901"/>己<anchor xml:id="end0025a0901"/>，轮迴是中自取流转？</p></cb:div> <lb ed="X" n="0025a10"/><lb ed="R022" n="0028a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0025a1001">〔四、不摇之性〕。</p><p xml:id="pX14p0025a1006" cb:place="inline">〔长水〕手有开合，见无动静，对外境辩也。次于内身自分动静， <lb ed="X" n="0025a11"/><lb ed="R022" n="0028a11"/>动中有不动也。</p><p xml:id="pX14p0025a1107" cb:place="inline">〔疏〕<persName>佛</persName>征见性，以显超情。而言无摇动者，以明妙见性静離 <lb ed="X" n="0025a12"/><lb ed="R022" n="0028a12"/>妄。故无尽意经云：奢摩他者，寂近寂密，不动不摇，及知止足。则真空观之 <lb ed="X" n="0025a13"/><lb ed="R022" n="0028a13"/>体也。又<persName>佛</persName>地论云：圆镜智者，依缘法界，穷生死际，相续不断，名无动摇。则 <lb ed="X" n="0025a14"/><lb ed="R022" n="0028a14"/>根本智之用也。释曰：奢摩他者，以静为体，以止为相。而阿难答<persName>佛</persName>言见性 <lb ed="X" n="0025a15"/><lb ed="R022" n="0028a15"/>尙无有静者，以明妙性超情，即静離静也。又<persName>佛</persName>问谁动谁静，而答云见性 <lb ed="X" n="0025a16"/><lb ed="R022" n="0028a16"/>尙无有止者，以明妙性无著，即止離止也。故金刚三昧经云：当止是生，止 <lb ed="X" n="0025a17"/><lb ed="R022" n="0028a17"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0025a1701" n="0025a1701"/><anchor xml:id="beg0025a1701" n="0025a1701"/>已<anchor xml:id="end0025a1701"/>无止，亦不住于无止，亦不住于无住。又云：知心无心，无心可止；现识不 <lb ed="X" n="0025a18"/><lb ed="R022" n="0028a18"/>生，无生可止。何以故？止无止故。若复下，指法责劝。以动为身，即左右顾盼 <pb ed="X" xml:id="X14.0288.0026a" n="0026a"/> <lb ed="X" n="0026a01"/><lb ed="R022" n="0029a01"/>者是；以动为境，即手有开合者是。既迷不摇常住之真精，反取动摇生灭 <lb ed="X" n="0026a02"/><lb ed="R022" n="0029a02"/>之身境，岂非遗失真性，顚倒行事哉？故知身为劳虑，妄动虚假。是以内蠲 <lb ed="X" n="0026a03"/><lb ed="R022" n="0029a03"/>我想，外抵人相，断摇俗之妄，栖法界之真。此<persName>如来</persName>所以开奢摩他也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0026a04"/><lb ed="R022" n="0029a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0026a0401">镇澄赞曰： 阿难示堕，调御垂怜。七褈征诘破攀缘，心目耀金拳。真妄同<anchor xml:id="nkr_note_add_0026a0401" n="0026a0401"/><anchor xml:id="beg0026a0401" n="0026a0401"/>源<anchor xml:id="end0026a0401"/>， <lb ed="X" n="0026a05"/><lb ed="R022" n="0029a05"/>决意在当权。</p> <lb ed="X" n="0026a06"/><lb ed="R022" n="0029a06"/><p xml:id="pX14p0026a0601">传如截流曰： 大<persName>佛</persName>顶者，即释迦大觉神变相也。以象示意，圣教咸然。兹阿 <lb ed="X" n="0026a07"/><lb ed="R022" n="0029a07"/>难溺于婬舍，大众愿闻法要。<persName>世尊</persName>具大威力而手不之援，具大乐说而言未 <lb ed="X" n="0026a08"/><lb ed="R022" n="0029a08"/>之启，乃从肉髻中涌百宝光，有<persName>佛</persName>化身宣说神咒者，意表显密之俱勝，彰形 <lb ed="X" n="0026a09"/><lb ed="R022" n="0029a09"/>声之兼妙，荡见闻之幻翳，而一经之大旨无馀蕴矣。显密俱勝者，经为显，咒 <lb ed="X" n="0026a10"/><lb ed="R022" n="0029a10"/>为密，咒心藏心，无二无别。顶为无上之相，经为了義之谈，以密该显，全彰顶 <lb ed="X" n="0026a11"/><lb ed="R022" n="0029a11"/>中，故曰俱勝。形声兼妙者，顶光化<persName>佛</persName>是形外之形，化<persName>佛</persName>咒语是声外之声，唯 <lb ed="X" n="0026a12"/><lb ed="R022" n="0029a12"/>形与声迥超思议之表，故曰兼妙。见闻幻翳者，浮尘幻化，虚妄称相，一切不 <lb ed="X" n="0026a13"/><lb ed="R022" n="0029a13"/>了，妄生取著，障淸净之慧眼， 通之本根。故当機云：我见<persName>如来</persName>三十二相 <lb ed="X" n="0026a14"/><lb ed="R022" n="0029a14"/>勝妙殊绝，是以渴仰从<persName>佛</persName>剃落。又云：而我悟<persName>佛</persName>现说法音，现以缘心，<g ref="#CB04676">允</g>所瞻 <lb ed="X" n="0026a15"/><lb ed="R022" n="0029a15"/>仰。此非逐色声之求善提者耶？一著色声，本明斯昧，若登伽者，乌得不乘其 <lb ed="X" n="0026a16"/><lb ed="R022" n="0029a16"/>间哉？何以故？<persName>佛</persName>身女身均相也，<persName>佛</persName>见女见均情也。阿难独恨婬躬抚摩为魔 <lb ed="X" n="0026a17"/><lb ed="R022" n="0029a17"/>障，未达勝相爱乐为厉阶，诚为贼媒在室，瞢然不觉，而且恃其多闻之慧，先 <lb ed="X" n="0026a18"/><lb ed="R022" n="0029a18"/>梵咒语之所能摄者，盖有自矣。今示<persName>佛</persName>顶化<persName>佛</persName>，则知三十二相形非形；化<persName>佛</persName> <pb ed="X" xml:id="X14.0288.0027a" n="0027a"/> <lb ed="X" n="0027a01"/><lb ed="R022" n="0030a01"/>说咒，则知四无碍辩声非声。从是而悟阴入处界七大之法，无非<persName>如来</persName>藏中 <lb ed="X" n="0027a02"/><lb ed="R022" n="0030a02"/>循业发现。循业即性故非有，即性循业故非空，離即離非、是即非即，真妄两 <lb ed="X" n="0027a03"/><lb ed="R022" n="0030a03"/>融、戏论幷绝，道场修证无复秘要，见是为见见、闻是为闻闻，当下海印发光、 <lb ed="X" n="0027a04"/><lb ed="R022" n="0030a04"/>万象毕照，全题云是经名大<persName>佛</persName>顶悉怛多般怛啰十方<persName>如来</persName>淸净海眼者以 <lb ed="X" n="0027a05"/><lb ed="R022" n="0030a05"/>此。或作文言纷纭释者，恐非至圣垂象密被利機之意矣。如花严种种光相 <lb ed="X" n="0027a06"/><lb ed="R022" n="0030a06"/>表诸地法门，聊例一经诸可意得。文殊将咒往护、恶咒消灭，阿难登伽归来 <lb ed="X" n="0027a07"/><lb ed="R022" n="0030a07"/><persName>佛</persName>所者，正智行而魔事息也。序分竟。经文自下直至第四卷中，剋依性体以 <lb ed="X" n="0027a08"/><lb ed="R022" n="0030a08"/>融万法，明<persName>如来</persName>密因，如花严所谓先悟毘卢法界也。自四卷至尽经，全性修 <lb ed="X" n="0027a09"/><lb ed="R022" n="0030a09"/>证，明诸菩萨万行，首楞严所谓後修普贤行门也。首楞严此云究竟，坚固斯 <lb ed="X" n="0027a10"/><lb ed="R022" n="0030a10"/>经教理行果无不究竟，是曰了義。题有五种，後当具释。阿难见<persName>佛</persName>顶礼悲泣 <lb ed="X" n="0027a11"/><lb ed="R022" n="0030a11"/>者，省戒体幾毁于登伽、多闻莫益乎道力，人或处此怡然，则楞严妙典无所 <lb ed="X" n="0027a12"/><lb ed="R022" n="0030a12"/>发起、生死欲流无所遏截，大权示迹岂无为哉？十方<persName>如来</persName>得成菩提，妙奢摩 <lb ed="X" n="0027a13"/><lb ed="R022" n="0030a13"/>他、三摩、禅那者，妙即密也，奢摩他等因也。结题反约但标密因，请法须详别 <lb ed="X" n="0027a14"/><lb ed="R022" n="0030a14"/>开三种。奢摩他者，凝然湛寂；三摩者，廓然圆照；禅那者，寂照不二。从用有三， <lb ed="X" n="0027a15"/><lb ed="R022" n="0030a15"/>其体恒一，三一圆融故称曰妙。是诸<persName>佛</persName>之种智、当人之灵知，一经之宗体也。 <lb ed="X" n="0027a16"/><lb ed="R022" n="0030a16"/>宗为能显，斯曰密因；体为所显，斯曰藏性。宗体元无异途，果因岂非一致？故 <lb ed="X" n="0027a17"/><lb ed="R022" n="0030a17"/>後文或擧一摄三、或擧宗含体，译师之所不翻者，神而明之存乎其人耳。最 <lb ed="X" n="0027a18"/><lb ed="R022" n="0030a18"/>初方便者，入三摩提之门也。门有泛明的指之别，四卷阿难既悟藏心之後， <pb ed="X" xml:id="X14.0288.0028a" n="0028a"/> <lb ed="X" n="0028a01"/><lb ed="R022" n="0031a01"/>请云：我今犹如旅泊之人，忽蒙天王赐予华屋，要因门入。<persName>世尊</persName>示以发觉初 <lb ed="X" n="0028a02"/><lb ed="R022" n="0031a02"/>心二决定義，虽示六根优劣，令一门深入，然未的指何门为要，故又别请圆 <lb ed="X" n="0028a03"/><lb ed="R022" n="0031a03"/>通本根。<persName>佛</persName>令诸圣各陈所证，则又泛明阴入处界，以及七大，皆为入道之门。 <lb ed="X" n="0028a04"/><lb ed="R022" n="0031a04"/>唯文殊奉敕，于诸圣之後，的指观音所证，其偈云：此方真教体，淸净在音闻， <lb ed="X" n="0028a05"/><lb ed="R022" n="0031a05"/>欲超三摩提，实以闻中入。愿加被未来，于此门无惑，堪以教阿难，及末劫沉 <lb ed="X" n="0028a06"/><lb ed="R022" n="0031a06"/>沦。经以耳根圆通为最初方便无疑也。堪以教阿难者，盖阿难以蓄闻成过， <lb ed="X" n="0028a07"/><lb ed="R022" n="0031a07"/>观音以熏闻成德，所谓功之与衅，只在循声入流之间而<anchor xml:id="nkr_note_add_0028a0701" n="0028a0701"/><anchor xml:id="beg0028a0701" n="0028a0701"/>已<anchor xml:id="end0028a0701"/>。今示大士本妙 <lb ed="X" n="0028a08"/><lb ed="R022" n="0031a08"/>之圆根，为多闻创修之秘要，是令不失故步，大用现前，如从地倒，还从地起， <lb ed="X" n="0028a09"/><lb ed="R022" n="0031a09"/>舍此将何聆密因？舍此凭何谈万行？故阿难以多闻未全道力自咎，更陈发 <lb ed="X" n="0028a10"/><lb ed="R022" n="0031a10"/>心见相之由。<persName>世尊</persName>就其所迷而示之曰：一切众生，皆由不知常住真心，性净 <lb ed="X" n="0028a11"/><lb ed="R022" n="0031a11"/>明体，用诸妄想，此想不真，故有轮转。性净明体，即<persName>佛</persName>所表绝诸分别者；用诸 <lb ed="X" n="0028a12"/><lb ed="R022" n="0031a12"/>妄想，即因相爱乐者。欲治此想，更无别法，故曰：有三摩提，名大<persName>佛</persName>顶，首楞严 <lb ed="X" n="0028a13"/><lb ed="R022" n="0031a13"/>王，具足万行，十方<persName>如来</persName>，一门超出，妙莊严路。阿难前请，具列三名，但擧三摩 <lb ed="X" n="0028a14"/><lb ed="R022" n="0031a14"/>提者，以擧一摄三，宗体咸在也。三摩提名大<persName>佛</persName>顶者，斯以词系象，摄密归显 <lb ed="X" n="0028a15"/><lb ed="R022" n="0031a15"/>也。首楞严王者，彰所诠究竟坚固之体，一切无上也。離体无用，故曰具足万 <lb ed="X" n="0028a16"/><lb ed="R022" n="0031a16"/>行。十方<persName>如来</persName>一门超出妙莊严路者，从三摩提显常住心，圆满菩提，归无所 <lb ed="X" n="0028a17"/><lb ed="R022" n="0031a17"/>得，<persName>佛</persName><persName>佛</persName>然也。夫心所以为常住者，常住则无所不住，无所不住则不可以言 <lb ed="X" n="0028a18"/><lb ed="R022" n="0031a18"/>住。然阿难计内计外至计无著，寧有是处乎？试观<persName>如来</persName>放面门之光，动普<persName>佛</persName> <pb ed="X" xml:id="X14.0288.0029a" n="0029a"/> <lb ed="X" n="0029a01"/><lb ed="R022" n="0032a01"/>之界，异境一合，遥住同闻，则七处妄局，直下廓然，无始涅槃，元淸净体，备在 <lb ed="X" n="0029a02"/><lb ed="R022" n="0032a02"/>我而不在<persName>佛</persName>矣。阿难尙以能推之心为心，非认贼为子，失其所谓寂常心性 <lb ed="X" n="0029a03"/><lb ed="R022" n="0032a03"/>者耶？由是再从卍字涌出宝光至微尘<persName>如来</persName>，阿难大众无不遍及者，知妄尘 <lb ed="X" n="0029a04"/><lb ed="R022" n="0032a04"/>莫隔乎智光，则妙心岂殊乎道眼至托盲人以辩灯，见心眼之一体照然，令 <lb ed="X" n="0029a05"/><lb ed="R022" n="0032a05"/>陈那而叙客尘，寂常之妙性显矣。阿难悟手有开合，犹客也；见无舒捲，犹主 <lb ed="X" n="0029a06"/><lb ed="R022" n="0032a06"/>也；头有摇动，犹尘也；见无所动，犹空也。然<persName>如来</persName>先寄陈如以悟阿难，因阿难 <lb ed="X" n="0029a07"/><lb ed="R022" n="0032a07"/>而责在会，故曰若复言以摇动者名之为尘，不住者名之为客者，责众不悟 <lb ed="X" n="0029a08"/><lb ed="R022" n="0032a08"/>动中之有不动，故云汝观阿难头自摇动，见无所动；手有开合，见无舒捲。云 <lb ed="X" n="0029a09"/><lb ed="R022" n="0032a09"/>何汝今迷其寂常之主空，而以动为身，以动为境，非心性失真乎？逐其扰动 <lb ed="X" n="0029a10"/><lb ed="R022" n="0032a10"/>之客尘，而从始洎终，念念生灭，非认物为<anchor xml:id="nkr_note_add_0029a1001" n="0029a1001"/><anchor xml:id="beg0029a1001" n="0029a1001"/>己<anchor xml:id="end0029a1001"/>乎？寂常之性，本来在我，而迷之 <lb ed="X" n="0029a11"/><lb ed="R022" n="0032a11"/>背之，故曰轮迴是中，自取流转。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0029a12"/> <lb ed="X" n="0029a13"/><lb ed="R022" n="0032a12"/><cb:div type="w"><head>音释</head> <lb ed="X" n="0029a14"/><lb ed="R022" n="0032a13"/><cb:div type="note"><entry><form>般<anchor xml:id="nkr_note_add_0029a1401" n="0029a1401"/><anchor xml:id="beg0029a1401" n="0029a1401"/>剌<anchor xml:id="end0029a1401"/></form><cb:def><p xml:id="pX14p0029a1403" cb:place="inline"><note place="inline">音钵腊。</note></p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>苌</form><cb:def><p xml:id="pX14p0029a1407" cb:place="inline"><note place="inline">音长。</note></p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>絺</form><cb:def><p xml:id="pX14p0029a1410" cb:place="inline"><note place="inline">音痴。</note></p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>属</form><cb:def><p xml:id="pX14p0029a1413" cb:place="inline"><note place="inline">音烛。</note></p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>掖</form><cb:def><p xml:id="pX14p0029a1416" cb:place="inline"><note place="inline">音亦。</note></p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>伫</form><cb:def><p xml:id="pX14p0029a1419" cb:place="inline"><note place="inline">直吕切。</note></p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>臊</form><cb:def><p xml:id="pX14p0029a1423" cb:place="inline"><note place="inline">苏曹切</note></p></cb:def></entry> <lb ed="X" n="0029a15"/><lb ed="R022" n="0032a14"/><entry><form>遘</form><cb:def><p xml:id="pX14p0029a1502" cb:place="inline"><note place="inline">音构。</note></p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>瞩</form><cb:def><p xml:id="pX14p0029a1505" cb:place="inline"><note place="inline">音烛。</note></p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>抟</form><cb:def><p xml:id="pX14p0029a1508" cb:place="inline"><note place="inline">音团。</note></p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>只</form><cb:def><p xml:id="pX14p0029a1511" cb:place="inline"><note place="inline">音支。</note></p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>窍</form><cb:def><p xml:id="pX14p0029a1514" cb:place="inline"><note place="inline">启叫切。</note></p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>挃</form><cb:def><p xml:id="pX14p0029a1518" cb:place="inline"><note place="inline">音质。</note></p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>隳</form><cb:def><p xml:id="pX14p0029a1521" cb:place="inline"><note place="inline">喧规切。</note></p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>翘</form><cb:def><p xml:id="pX14p0029a1525" cb:place="inline"><note place="inline">祈尧切</note></p></cb:def></entry> <lb ed="X" n="0029a16"/><lb ed="R022" n="0032a15"/><entry><form>矍</form><cb:def><p xml:id="pX14p0029a1602" cb:place="inline"><note place="inline">居缚切。</note></p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>吝</form><cb:def><p xml:id="pX14p0029a1606" cb:place="inline"><note place="inline">良刃切。</note></p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>揣</form><cb:def><p xml:id="pX14p0029a1610" cb:place="inline"><note place="inline">初委切。</note></p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>煜</form><cb:def><p xml:id="pX14p0029a1614" cb:place="inline"><note place="inline">音育。</note></p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>赩</form><cb:def><p xml:id="pX14p0029a1617" cb:place="inline"><note place="inline">喜力切。</note></p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>握</form><cb:def><p xml:id="pX14p0029a1621" cb:place="inline"><note place="inline">于角切。</note></p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>缕</form><cb:def><p xml:id="pX14p0029a1625" cb:place="inline"><note place="inline">力主切。</note></p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>椒</form><cb:def><p xml:id="pX14p0029a1629" cb:place="inline"><note place="inline">昌六切</note></p></cb:def></entry> <lb ed="X" n="0029a17"/><lb ed="R022" n="0032a16"/><entry><form>隙</form><cb:def><p xml:id="pX14p0029a1702" cb:place="inline"><note place="inline">乞逆切。</note></p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>盼</form><cb:def><p xml:id="pX14p0029a1706" cb:place="inline"><note place="inline">匹苋切。</note></p></cb:def></entry></cb:div></cb:div> </cb:div></body> <back> <cb:div type="apparatus"> <head>挍注</head> <p> <app from="#beg0001a2201" to="#end0001a2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">摸<note type="cf1">X12n0276_p0482c04</note></lem><rdg wit="#wit.orig">模</rdg></app> <app from="#beg0002a1701" to="#end0002a1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0002a1801" to="#end0002a1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0002a2201" to="#end0002a2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0002b0701" to="#end0002b0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0002b1701" to="#end0002b1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">剌</lem><rdg wit="#wit.orig">刺</rdg></app> <app from="#beg0003a0701" to="#end0003a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0003b0201" to="#end0003b0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app> <app from="#beg0003b0501" to="#end0003b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app> <app from="#beg0003b0801" to="#end0003b0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app> <app from="#beg0003b1101" to="#end0003b1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app> <app from="#beg0003b1301" to="#end0003b1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app> <app from="#beg0003b1501" to="#end0003b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app> <app from="#beg0003b1601" to="#end0003b1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app> <app from="#beg0003b1801" to="#end0003b1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app> <app from="#beg0003b1901" to="#end0003b1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app> <app from="#beg0003b2001" to="#end0003b2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app> <app from="#beg0005a1101" to="#end0005a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0006a1501" to="#end0006a1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">采</lem><rdg wit="#wit.orig">辨</rdg></app> <app from="#beg0007a0801" to="#end0007a0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0007a1601" to="#end0007a1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0008a0701" to="#end0008a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0009a0101" to="#end0009a0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0009a0201" to="#end0009a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0011a1401" to="#end0011a1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0012a0501" to="#end0012a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0012a1201" to="#end0012a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0012a1701" to="#end0012a1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0012a1801" to="#end0012a1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0014a0401" to="#end0014a0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0014a1201" to="#end0014a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0015a0301" to="#end0015a0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0015a1301" to="#end0015a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0017a0501" to="#end0017a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0017a0701" to="#end0017a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0017a1001" to="#end0017a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0018a0101" to="#end0018a0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0021a1601" to="#end0021a1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0023a1201" to="#end0023a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0024a1601" to="#end0024a1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0024a1602" to="#end0024a1602"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0025a0901" to="#end0025a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0025a1701" to="#end0025a1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0026a0401" to="#end0026a0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5" cb:provider="来函：海印智＆达那难陀 (2021-04-22)">源<note type="cf1">X10n0254_p0384a20</note><note type="cf2">X57n0965_p0226c02</note></lem><rdg wit="#wit.orig">年</rdg></app> <app from="#beg0028a0701" to="#end0028a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0029a1001" to="#end0029a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0029a1401" to="#end0029a1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">剌</lem><rdg wit="#wit.orig">刺</rdg></app> </p> </cb:div> <cb:div type="cbeta-notes"> <head>CBETA 挍注</head> <p> <note n="0006002" resp="#resp2" type="mod" target="#nkr_note_mod_0006002"><p cb:type="各家会释">王言曰。此言<persName>佛</persName>众序列。</p><p cb:type="各家会释">真鉴曰。如是者。略作指法之辞。我闻者。略明授受之本。</p><p cb:type="各家会释">按闻而必曰我者。亲说亲听。非如凡夫外道。辗转传闻也。</p></note> <note n="0006004" resp="#resp2" type="mod" target="#nkr_note_mod_0006004"><p cb:type="各家会释">真鉴曰。转轮者。依而不违其轨辙。不但随从侍卫而已。遗嘱者。嘱後来弘度众生也。以其皆从法轮转者。智悲双妙。故言妙堪。尘累者。八万四千尘劳。纍赘有情于生死苦域者也。休夏者。<persName>佛</persName>制夏月。护生避嫌。禁足九旬。不令乞食。至夏休。则解制考效。自有过失。任恣僧擧。故曰自恣。</p></note> <note n="0007005" resp="#resp2" type="mod" target="#nkr_note_mod_0007005"><p cb:type="各家会释">戒环曰。此叙其误堕婬室之由。应器。即钵也。刹利。王族。旃陀罗。屠脍婬酒之家。</p><p cb:type="订解总论">按钵名应器者。应己食量而为大小意。</p></note> <note n="0007006" resp="#resp2" type="mod" target="#nkr_note_mod_0007006"><p cb:type="各家会释">光真曰。初求者。前来未发此心。今方始求也。发意圆成三句。明志愿之普而大。已知者。净名会上。早已知之。<persName>世尊</persName>者。天上人间。所共尊敬也。开阐无遮者。见须菩提大迦葉两人。乞富乞贫。各有遮限。故须开发阐明。便无遮了度诸疑谤者。盖偏贫多致疑。偏富多致谤。故须度彼众生。令免疑谤也。</p><p cb:type="订解总论">按度诸疑谤。须根开阐无遮来。若乞富乞贫之遮限。不经开发阐明。则偏贫偏富之疑谤。便无从度耳。</p></note> <note n="0007007" resp="#resp2" type="mod" target="#nkr_note_mod_0007007"><p cb:type="各家会释">戒环曰。斋法者。齐整严重。次第行乞之谓也。</p></note> <note n="0009005" resp="#resp2" type="mod" target="#nkr_note_mod_0009005"><p cb:type="各家会释">真鉴曰思惟二字即是能发之心乃意识计度分别下所破者破此而已。</p></note> <note n="0012004" resp="#resp2" type="mod" target="#nkr_note_mod_0012004"><p cb:type="订解总论">袾宏曰。<persName>佛</persName>已应匿王之请。今又言从我乞食。解者谓提奖阿难。在赴请日。为彼演法。事应隔宵。不知经文斋毕旋归。大众俱时承受圣旨。明是当日。隔宵也说不去。有谓此據平日乞食常仪。其義颇通。宿斋。古谓预斋。于理亦无碍。</p></note> <note n="0012005" resp="#resp2" type="mod" target="#nkr_note_mod_0012005"><p cb:type="各家会释">智圆曰。我已宿斋者。即我一人已饱也。</p></note> <note n="0013002" resp="#resp2" type="mod" target="#nkr_note_mod_0013002"><p cb:type="各家会释">真鉴曰。知在一处者。方明非前内外两处也。</p><p cb:type="订解总论">按知在一处。曰我今思惟及<persName>佛</persName>问处今何在。又曰如我思忖。此时便觉得疑信相参。辗转难以出口。已不如前面得无妄耶。自信之真矣。</p></note> <note n="0014001" resp="#resp2" type="mod" target="#nkr_note_mod_0014001"><p cb:type="各家会释">戒环曰。复计心在内。故以见暗为见腑脏。</p><p cb:type="订解总论">按是義云何全是疑惑咨询与前思惟思忖。抑又不同矣。</p><p cb:type="各家会释">戒环曰。汝当下。问之。若与下。难之。若不下。结也。眼前之境名外见。身内之境名内对。前以对眼为外不得成内。今纵離外见而成内对。即是眼能返观。且合能返观身中。则开应返观己面。不然。義岂能成。</p></note> <note n="0014002" resp="#resp2" type="mod" target="#nkr_note_mod_0014002"><p cb:type="各家会释">镇澄曰。见面若成者。纵其开眼见明。能返观己面也。</p></note> <note n="0014003" resp="#resp2" type="mod" target="#nkr_note_mod_0014003"><p cb:type="各家会释">戒环曰。此了知下。辗转辨明。无返观理也。汝眼已知。身合非觉者。既在虚空。自非汝体也。若执两皆有知。则成两体矣。</p></note> <note n="0014006" resp="#resp2" type="mod" target="#nkr_note_mod_0014006"><p cb:type="各家会释">智圆曰。心生法生。境从心起也。法生心生。心逐境迁也。</p><p cb:type="各家会释">真鉴曰。首二句。见法不自生。次二句。见心不自生。正显二皆互倚。妄现俱无。心体身法皆空也。阿难反证缘心。有体有处。在彼心法偶合之处。已失<persName>佛</persName>开示之旨矣。</p></note> <note n="0017004" resp="#resp2" type="mod" target="#nkr_note_mod_0017004"><p cb:type="各家会释">戒环曰。因前征发。乃知迷妄而责躬请教。求诣真际。真际者。真心实际也。奢摩他路。乃所以诣真际也。</p><p cb:type="订解总论">袾宏曰。或谓阿难此时尙未识妄。今说真际。亦属妄心。不知言阿难未识妄犹可。说真际亦妄则不可。夫最初文中。皆由不知常住真心。性净明体。用诸妄想。<persName>佛</persName>已曾显露在前。若拘执太过。则前问菩提奢摩提等。亦应是妄矣。况阿难实云不知。原不说已知也。</p></note> <note n="0020006" resp="#resp2" type="mod" target="#nkr_note_mod_0020006"><p cb:type="订解总论">袾宏曰。本心似镜。法尘似物。内之所守。犹为明镜中所现之影而已。莫道幽间便得自本心也。依然法尘分别影事耳。</p></note> <note n="0021006" resp="#resp2" type="mod" target="#nkr_note_mod_0021006"><p cb:type="各家会释">王言曰。本不相代者言<persName>如来</persName>身心。不能代己修也。</p></note> <note n="0022005" resp="#resp2" type="mod" target="#nkr_note_mod_0022005"><p cb:type="各家会释">真鉴曰。无拳无见。義本不均。试问令其揣𢜬而已。</p></note> <note n="0023001" resp="#resp2" type="mod" target="#nkr_note_mod_0023001"><p cb:type="各家会释">崇节曰。大众默然伫诲。良由真妄未明。若认见境之心。前来已夺。若谓本真之见。岂假根尘。口既默然。心希开悟。</p></note> <note n="0025002" resp="#resp2" type="mod" target="#nkr_note_mod_0025002"><p cb:type="各家会释">王言曰。此明见性常住常寂。人自生灭失真。</p><p cb:type="各家会释">袾宏曰。此处文義。甚难消会。旧解双斥凡小。但<persName>如来</persName>此处。方许其悟客尘字。正该以动为身。以动为境。故两印以如是。奈何忽尔反斥其非。况前後文。了无照应。似乎自语矫乱。今只顺经文点缀。<persName>佛</persName>意谓今此大众。以摇动者名为尘。以不住者名为客。故观阿难头自动摇。动摇者。尘也。客也。见无动也。又观<persName>如来</persName>手自开合。开合者。尘也。客也。见无动也。云何如是明知以动为身。以动为境矣。却乃自始洎终。念念生灭。既顺生灭。则迷性真而以己随物。既失性真。复迷境空而认物为己。甘受轮转。岂不哀哉。作如是解。未知是否。</p></note> </p> </cb:div> <cb:div type="xuzang-notes"> <head>卍续藏 挍注</head> <p> <note n="0001001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0001001">辟疑譬</note> <note n="0006001" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0006001"><p cb:type="订解总论">袾宏曰。大者。法也。<persName>佛</persName>顶者。顶于人为至尊无上而<persName>佛</persName>顶则尤为至尊无上者也。法心竖究三际。横亘十方。若悟此心。则<persName>如来</persName>因地。菩萨行门。尽于此矣。</p><p cb:type="各家会释">戒环曰。众生<persName>如来</persName>隐于藏心。非密因不显。众生菩萨。沦于七趣。非万行不修。故指。<persName>如来</persName>密因。使明本妙心。知三世诸<persName>佛</persName>。皆依此为初因。明修证了義使悟究竟法。知一切圣人。皆依此而证果。乃至具足菩萨万行。一切事法。无不究竟。至于实相坚固不壞。故名大<persName>佛</persName>顶<persName>如来</persName>密因修证了義诸菩萨万行首楞严经。</p></note> <note n="0006002" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0006002"><p cb:type="各家会释">王言曰。此言<persName>佛</persName>众序列。</p><p cb:type="各家会释">直鉴曰。如是者。略作指法之辞。我闻者。略明授受之本。</p><p cb:type="各家会释">按闻而必曰我者。亲说亲听。非如凡夫外道。辗转传闻也。</p></note> <note n="0006003" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0006003"><p cb:type="各家会释">智圆曰。<name role="" type="person">室罗筏</name>非言舍卫。此云豐德。祇。即祇陀。波斯匿王太子。</p><p cb:type="订解总论">按此丛林。为太子所施。故称祇洹。</p></note> <note n="0006004" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0006004"><p cb:type="各家会释">真鉴曰。转轮者。依而不违其轨辙。不但随从侍卫而巳。遗嘱者。嘱後来弘度众生也。以其皆从法轮转者。智悲双妙。故言妙堪。尘累者。八万四千尘劳。纍赘有情于生死苦域者也。休夏者。<persName>佛</persName>制夏月。护生避嫌。禁足九旬。不令乞食。至夏休。则解制考效。自有过失。任恣僧擧。故曰自恣。</p></note> <note n="0006005" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0006005"><p cb:type="各家会释">戒环曰。迦陵。仙禽也。其音和雅。<persName>佛</persName>音似之。</p><p cb:type="订解总论">考迦陵西方妙音之鸟在壳发声。</p></note> <note n="0007001" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0007001"><p cb:type="订解总论">按本疏净尸罗句。玩经文严净毘尼。弘笵三界尸字。或应是尼字。</p></note> <note n="0007002" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0007002"><p cb:type="各家会释">王言曰。此分众应斋。</p></note> <note n="0007003" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0007003"><p cb:type="各家会释">镇澄曰。波斯匿。此云勝军。<name role="" type="person">舍卫国</name>王也。</p></note> <note n="0007004" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0007004"><p cb:type="各家会释">真鉴曰。讳日者。人子亲终之日。言之即恸。故忌讳。而不言。世教亦每于兹辰。作冥福以资之。宫掖者。内廷左右。如人之肘掖也。珍馐者。贵重品食。延。迎请也。请<persName>佛</persName>以下。总见敬之至也。</p></note> <note n="0007005" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0007005"><p cb:type="各家会释">戒环曰。此叙其误堕婬室之由。应器。即钵也。刹利。王族。旃陀罗。屠脍婬酒之家。</p><p cb:type="订解总论">按钵名应器者。应巳食量而为大小意。</p></note> <note n="0007006" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0007006"><p cb:type="各家会释">光真曰。初求者。前来未发此心。今方始求也。发意圆成三句。明志愿之普而大。巳知者。净名会上。早巳知之。<persName>世尊</persName>者。天上人间。所共尊敬也。开阐无遮者。见须菩提大迦葉两人。乞富乞贫。各有遮限。故须开发阐明。便无遮了度诸疑谤者。盖偏贫多致疑。偏富多致谤。故须度彼众生。令免疑谤也。</p><p cb:type="订解总论">按度诸疑谤。须根开阐无遮来。若乞富乞贫之遮限。不经开发阐明。则偏贫偏富之疑谤。便无从度耳。</p></note> <note n="0007007" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0007007"><p cb:type="各家会释">戒环曰。齐法者。齐整严重。次第行乞之谓也。</p></note> <note n="0008001" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0008001"><p cb:type="各家会释">王言曰。此序阿难堕幻之因。</p></note> <note n="0008002" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0008002"><p cb:type="各家会释">戒环曰。摩登伽。伎女也。娑毘迦罗黄发外道之称。</p></note> <note n="0008003" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0008003"><p cb:type="订解总论">袾宏曰。将毁戒体。还指将毁阿难之戒体言。故下云心淸净故。尙未沦溺。然明何必神咒往护。盖阿难心虽淸净。道力尙微。而摩登志既坚强。魔力偏炽。相持无数。恐事或不测耳。</p></note> <note n="0008004" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0008004"><p cb:type="各家会释">弘沇曰。王臣大众。随<persName>佛</persName>愿闻者。<persName>如来</persName>常仪受请斋毕。皆为说法。今既速归。谓必有所为也。</p></note> <note n="0008005" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0008005"><p cb:type="各家会释">戒环曰。顶门为无上果。光有百宝色谓之无畏者。能摄魔外物无以勝也。<persName>世尊</persName>不自说咒。而于顶光化<persName>佛</persName>说者。示此咒乃无为心<persName>佛</persName>。无上心法也。</p></note> <note n="0008006" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0008006"><p cb:type="订解总论">袾宏曰。<persName>佛</persName>咒威神。无远弗届。何俟文殊将之。正如天子诏纶。必假使臣赍告郡邑耳。实不疾而速。不行而至者也。</p></note> <note n="0009001" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0009001"><p cb:type="各家会释">唯则曰。奢摩他等三名乃楞严大定之名也。剖而释之。一为寂静義。二为观照義。三为寂照不二義。擧一具三。言三即一。三一互融。故谓之妙。如是妙修。方曰楞严大定。此一经之要旨。趣理之玄门。阿难昧之。是以遭难。至此始慇勤启请也。</p><p cb:type="订解总论">袾宏曰。初菩提是果。次奢摩他三者是因。末最初方便。是因中先务。要紧工夫也。大意谓启请诸<persName>佛</persName>。得成道果之。奢摩他。三摩禅那。其中最初方便门也。方便。断属耳根。三观之義。随文皆具。故称曰妙。不必强割经文。拘局硬配。观後或单擧三摩提。或单擧奢摩他自见。</p></note> <note n="0009002" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0009002"><p cb:type="各家会释">镇澄曰。当初发心者。以阿难问最初方便。故<persName>佛</persName>亦反质之。</p></note> <note n="0009003" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0009003"><p cb:type="各家会释">真鉴曰。深重恩爱。虽全该父母妻子。约下文自释。则男女欲爱为重。</p></note> <note n="0009004" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0009004"><p cb:type="各家会释">唯则曰。阿难见相乃缘尘分别之见其所发心即妄想扳缘之心故後七征八辨褈褈逐破者此也。</p></note> <note n="0009005" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0009005"><p cb:type="各家会释">真鉴曰思惟二字即是能发之心乃意识计度分别下所破者破此而巳。</p></note> <note n="0009006" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0009006"><p cb:type="订解总论">袾宏曰。阿难以妙相非从欲生以此发心。未为不是。而不知即此亦复正是病根。</p></note> <note n="0009007" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0009007"><p cb:type="各家会释">王言曰一切众生七句实为下文纲领见道分意皆不外此。</p><p cb:type="订解总论">按轮转。即指生死相续言妄执生死。浩劫沉迷。如轮环转无有究时。</p></note> <note n="0009008" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0009008"><p cb:type="各家会释">王言曰。直心即上。常住真心终字应前得成菩提始字应前最初方便。</p></note> <note n="0009009" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0009009"><p cb:type="各家会释">又曰。此语妄由心目。心目二字。乃通部血脉。</p></note> <note n="0009010" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0009010"><p cb:type="各家会释">晓月曰。此正陈妄体目即眼根。心即意识根识虚妄犹如空花。若执有体能见能乐。岂唯迷干法空亦起我人见爱故後文云。六为贼媒。自劫家宝。无始虚习。住地无明。皆由根识。更非他物想相为尘识情为垢。生死轮转。莫不由斯故下推征令知虚妄。</p></note> <note n="0010001" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0010001"><p cb:type="各家会释">王言曰。此审心目所在。</p></note> <note n="0010002" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0010002"><p cb:type="各家会释">真鉴曰。虽心目双擧而意唯破心。</p></note> <note n="0010003" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0010003"><p cb:type="各家会释">智圆曰。王喩真心贼喩妄想真为妄转如国被贼侵发兵讨除喩修大定。</p><p cb:type="各家会释">王言曰。二贼字与本章後认贼作子贼宇。正相应。</p><p cb:type="各家会释">又曰。此下辨心不在内。</p></note> <note n="0010004" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0010004"><p cb:type="各家会释">戒环曰。谓心在内。目在外。自众生至<persName>如来</persName>。阿难皆然。文互见也。异生有十二类。除土木空散。非心眼伦也故止云十种。</p></note> <note n="0011001" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0011001"><p cb:type="各家会释">镇澄曰从观等者。谓<persName>如来</persName>靑莲之目。固不同众生。观其所在与众生一也。浮根四尘。即浮尘根。色香味触四尘为体。以勝義根不可见。故不言之。</p></note> <note n="0011002" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0011002"><p cb:type="各家会释">戒环曰。定内外境欲明在内之心当次第见定先後见欲破在内之心。不先见内。汝瞩等。皆且引事辨定。下乃牒破。</p></note> <note n="0011003" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0011003"><p cb:type="订解总论">考给孤本名须达多。常周<name role="" type="person">给孤独</name>贫病。故以此称。</p></note> <note n="0011004" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0011004"><p cb:type="各家会释">镇澄曰摩顶有二意。一者将受大法使其珍重。二者将破妄心使不惊怖也。</p></note> <note n="0011005" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0011005"><p cb:type="订解总论">袾宏曰最初征心。阿难拟心在内。<persName>佛</persName>未竟其答而则擧三摩提等语者。盖指他一个入处。此处得入最初方便。便一了百当矣何待逐节推寻。至二至三而至七耶。乃阿难不喩其旨。不厌褈褈问答者。为後人作则也。</p></note> <note n="0011006" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0011006"><p cb:type="各家会释">王言曰。身在堂中。未有不先见堂内而後见堂外者。则心在身中岂有不先见身内。而後见身外者乎。既不见身内。则心非在内可知。</p></note> <note n="0011007" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0011007"><p cb:type="订解总论">袾宏曰。卓吾谓心胃内藏。纵不能知。爪脉外浮。云何不晓。殊不知此正破心不在内。岂宜说外浮两字。良由爪发虽全体彰乎外。实从内而生长。筋脉虽影现乎外。实于内而动摇。则均之内物耳。特其有生有长。有动有摇。比心胃等稍异。故心胃诚为难见。爪脉应可了知。然终不能知。则心不在内明矣。</p><p cb:type="订解总论">按得无妄耶。口气直截。言岂得复有妄耶。阿难此时。自信颇真<note place="inline">此项可移次下真鉴云云之後</note>。</p></note> <note n="0012001" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0012001"><p cb:type="各家会释">王言曰。此下辨心不在外身。</p><p cb:type="各家会释">戒环曰因破非内。复生妄计谓心在外。</p></note> <note n="0012002" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0012002"><p cb:type="各家会释">王言曰。灯在室内必照内室。若照室外。必灯在室外耳。如心在身内。必见内身今见身外必心在身外故也。</p></note> <note n="0012003" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0012003"><p cb:type="各家会释">真鉴曰。无妄者言不同在内之虚妄矣。</p></note> <note n="0012004" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0012004"><p cb:type="订解总论">袾宏曰。<persName>佛</persName>巳应匿王之请。今又言从我乞食。解者谓提奖阿难。在赴请日。为彼演法。事应隔宵。不知经文斋毕旋归。大众俱时承受圣旨。明是当日。隔宵也说不去。有谓此據平日乞食常仪。其義颇通。宿斋。古谓预斋。于理亦无碍。</p></note> <note n="0012005" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0012005"><p cb:type="各家会释">智圆曰。我巳宿斋者。即我一人巳饱也。</p></note> <note n="0012006" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0012006"><p cb:type="各家会释">戒环曰。身心相外下。辨非外也。我今示汝下。验非外也。兜罗此云细香。其绵色如霜。<persName>佛</persName>手柔软如之。</p></note> <note n="0013001" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0013001"><p cb:type="各家会释">王言曰。此下辨心不在眼根。</p></note> <note n="0013002" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0013002"><p cb:type="各家会释">真鉴曰。知在一处者。方明非前内外两处也。</p><p cb:type="订解总论">按知在一处。曰我今思惟及<persName>佛</persName>问处今何在。又曰如我思忖。此时便觉得疑信相参。辗转难以出口。巳不如前面得无妄耶。自信之真矣。</p></note> <note n="0013003" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0013003"><p cb:type="各家会释">王言曰。眼笼心上心无留碍。故眼所见。心即随知。今心在眼根。故见外不见内。</p></note> <note n="0013004" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0013004"><p cb:type="各家会释">崇节曰。此责阿难有法喩不齐之过喩见琉璃法不见根纵许见根。根即是境若是境者。不得言随。以前云。彼根随见随即分别故。</p></note> <note n="0013005" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0013005"><p cb:type="订解总论">袾宏曰。琉璃笼眼。眼见琉璃。眼根笼心。心不见眼。设许见眼。眼乃成境。但可根见境。不可境见境。汝前言彼根随见。随即分别。今眼属境。不能随见分别。则随義不成。故曰不得成随。如不见眼。安得云心在眼裡乎。</p></note> <note n="0013006" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0013006"><p cb:type="订解总论">按本疏质碍质字。或是无字。</p></note> <note n="0013007" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0013007"><p cb:type="各家会释">王言曰。此下辨心非两在。</p><p cb:type="各家会释">仁岳曰初计心在身内。<persName>佛</persName>以不见腑脏为破。次计在外复招身心相離之难又计潜根且乖琉璃笼眼之喩。今立内外欲免前三之过也。</p><p cb:type="订解总论">按藏作脏人身有腑脏相配。</p></note> <note n="0014001" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0014001"><p cb:type="各家会释">戒环曰。复计心在内。故以见暗为见腑脏。</p><p cb:type="订解总论">按是義云何全是疑惑咨询与前思惟思忖。抑又不同矣。</p><p cb:type="各家会释">戒环曰。汝当下。问之。若与下。难之。若不下。结也。眼前之境名外见。身内之境名内对。前以对眼为外不得成内。今纵離外见而成内对。即是眼能返观。且合能返观身中。则开应返观巳面。不然。義岂能成。</p></note> <note n="0014002" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0014002"><p cb:type="各家会释">镇澄曰。见面若成者。纵其开眼见明。能返观巳面也。</p></note> <note n="0014003" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0014003"><p cb:type="各家会释">戒环曰。此了知下。辗转辨明。无返观理也。汝眼巳知。身合非觉者。既在虚空。自非汝体也。若执两皆有知。则成两体矣。</p></note> <note n="0014004" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0014004"><p cb:type="各家会释">仁岳曰。是故应知下。不言见明为外者。略也。又见外为成见内。今从正计结也。</p></note> <note n="0014005" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0014005"><p cb:type="各家会释">王言曰。此下辨心非随合。</p></note> <note n="0014006" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0014006"><p cb:type="各家会释">智圆曰。心生法生。境从心起也。法生心生。心逐境迁也。</p><p cb:type="各家会释">真鉴曰。首二句。见法不自生。次二句。见心不自生。正显二皆互倚。妄现俱无。心体身法皆空也。阿难反证缘心。有体有处。在彼心法偶合之处。巳失<persName>佛</persName>开示之旨矣。</p></note> <note n="0014007" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0014007"><p cb:type="各家会释">戒环曰。思惟体为心。特浮想耳。故难其体之有无也。设若无体。则空有其名。云何随合。如十九界七尘。特空名耳。设若有体。当何所在。今桎身而验。明体实无在也。桎。犹触也。</p></note> <note n="0015001" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0015001"><p cb:type="各家会释">镇澄曰。<persName>佛</persName>上破云。内出应见身中。外来先合见面。故阿难转计。反难于<persName>佛</persName>。意谓眼司见。心司知。今征心而责见。岂其理哉。故曰。非義。</p></note> <note n="0015002" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0015002"><p cb:type="各家会释">真鉴曰。若眼下。双破心眼。喩如门虽通见。须有门内之人而後见。非人而门不能见矣。则知法中眼虽通见。须有俱眼之心而後能见。非心而眼岂能见乎。则诸下。離心独破眼。乃是即事以验徒眼不见。可见知见皆属于心。岂可妄分见属于眼也。</p></note> <note n="0015003" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0015003"><p cb:type="各家会释">戒环曰。又汝下。当知真心。非一非多。非遍不遍。四義既非。则不可谓随所合处。心随有也。</p></note> <note n="0015004" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0015004"><p cb:type="订解总论">按本疏七尘九界。及九界者或俱脱十字应補。</p></note> <note n="0015005" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0015005"><p cb:type="各家会释">王言曰。此下辩心非在中。</p></note> <note n="0016001" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0016001"><p cb:type="各家会释">戒环曰。以为在内。则不见腑脏。以为在外。则身不相知。二義不成。当在根境之中。</p></note> <note n="0016002" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0016002"><p cb:type="订解总论">袾宏曰。外不相知不字。<g ref="#CB04636">璇</g>师云。当是又字。此说甚正。而合论辅義。谓为不然。则上下文如何安顿。若必以不字为是。则下身心相知。须作身心不知矣。于理难通。</p></note> <note n="0016003" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0016003"><p cb:type="各家会释">戒环曰。<persName>佛</persName>言下。各就根境。辨定中位也。</p></note> <note n="0016004" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0016004"><p cb:type="各家会释">真鉴曰眼有分别者。言眼有知觉也。此句定眼根在内。色尘无知者。定色尘在外。识生二句。言根尘内外相对。而识在中间。故即指为心在之处。此方说出根尘之中矣。</p></note> <note n="0016005" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0016005"><p cb:type="订解总论">袾宏曰。兼二不兼二。诸说纷纷根尘物体。终未稳贴。今融通别解。合言兼二者。谓双挟根尘而处其中。不兼二者。谓两離根尘而孤然中立。今云兼与不兼。二俱不可。以破心不在中也。</p></note> <note n="0016006" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0016006"><p cb:type="各家会释">王言曰。此下辨心非无著。</p></note> <note n="0016007" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0016007"><p cb:type="各家会释">晓月曰。既非内外中间。即知心无所著。而不知<persName>佛</persName>意破妄无体。令识本真如云三际求心心不有。心不有故妄原无。妄心无处即菩提。生死涅槃本平等。不了此意。谬引<persName>佛</persName>言。妄立无著。</p></note> <note n="0017001" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0017001"><p cb:type="各家会释">唯则曰。此亦是就其所依之处破之。故难其世间虚空。水陆飞行。一切物象。为在为无等。</p></note> <note n="0017002" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0017002"><p cb:type="各家会释">戒环曰。为在为无者。问汝心不著而彼物象。为存在耶。为空无耶。若彼空无。则同龟毛兔角。云何可著而说不著。若不著者。则为有物。故曰不可名无。此皆牒难。无相则无下。乃结破之。言物难无相。则同龟毛兔角。物果非无。即是有相。知相有。则心有在。云何得为无著也。</p><p cb:type="各家会释">仁岳曰。相不自有。由心在故有。心不自无。由相尽故无。是以有相而言无著者。理不可也。</p><p cb:type="各家会释">唯则曰。上文七番破其妄所。意在显真。而阿难未悟。故此下重请开示。<persName>世尊</persName>乃复放光现瑞。示以二种根本。次则擧拳验见。重诘其心。引其复认能推。然後咄而告之。乃至令其微细揣摩。離尘无体等。始是破其妄心。无实体也。</p></note> <note n="0017003" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0017003"><p cb:type="各家会释">王言曰。此厌妄求真。</p></note> <note n="0017004" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0017004"><p cb:type="各家会释">戒环曰。因前征发。乃知迷妄而责躬请教。求诣真际。真际者。真心实际也。奢摩他路。乃所以诣真际也。</p><p cb:type="订解总论">袾宏曰。或谓阿难此时尙未识妄。今说真际。亦属妄心。不知言阿难未识妄犹可。说真际亦妄则不可。夫最初文中。皆由不知常住真心。性净明体。用诸妄想。<persName>佛</persName>巳曾显露在前。若拘执太过。则前问菩提奢摩提等。亦应是妄矣。况阿难实云不知。原不说巳知也。</p></note> <note n="0018001" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0018001"><p cb:type="各家会释">子<g ref="#CB04636">璇</g>曰。阐提。即撥无之人。隳。壞也。弥戾车。恶见也。</p></note> <note n="0018002" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0018002"><p cb:type="订解总论">按种种顚倒。即後文所谓遗失真性。顚倒行事者。须要晓得非无始如是。其所从来者渐矣。</p></note> <note n="0018003" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0018003"><p cb:type="各家会释">戒环曰。业种者。顚倒妄惑也。夜叉果。一枝三子。生必同科。喩惑业苦三。生必同聚也。攀缘心。即前七处妄认者。淸净体。即今正与抉择者。由诸众生。遗此本明。故无明不觉。枉入诸趣。言元体元明。又言本明者。自本而出曰元。直指当体曰本。</p></note> <note n="0018004" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0018004"><p cb:type="订解总论">袾宏曰。言此陀那识精。虽名曰识而是识精。实即本觉妙明之体。一切诸缘无不从此出生。但众生随逐妄缘。遗此元明耳。夫众生从无始来。终日在此本元明中。而不自知。乃成遗失。如鱼在水。而不识水。是则名为可怜愍者。或谓本有之明。焉得遗失不见後文<persName>佛</persName>言遗失真性。顚倒行事乎。</p></note> <note n="0019001" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0019001"><p cb:type="订解总论">按环师谓众生业果成聚。行人不成正果。皆由不知二本。本疏遗失不成正果皆由六字。便觉文理谬甚。</p></note> <note n="0019002" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0019002"><p cb:type="各家会释">王言曰。此明逐妄迷真。故受轮转。</p></note> <note n="0019003" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0019003"><p cb:type="各家会释">真鉴曰。奢摩陀路。问答意别。阿难以求知心处为路。<persName>如来</persName>则以了此妄识无体无处而别觅真心为奢摩他路也。五轮指者。<persName>佛</persName>之指端皆有千辐轮纹屈者。握而成拳相耳。</p></note> <note n="0019004" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0019004"><p cb:type="各家会释">王言曰。<persName>如来</persName>擧臂。正显见由真心阿难犹专以见属目。故诘其心而直斥之。</p><p cb:type="各家会释">智圆曰。<persName>佛</persName>言咄者。嗟其迷重。故咒以语之矍然惊愕。貌。避。離也。</p><p cb:type="各家会释">戒环曰。金拳擧处。直下要识本明尘相未除依旧认贼为子。</p></note> <note n="0019005" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0019005"><p cb:type="各家会释">王言曰。此贼字。直应前国王为贼所侵发兵讨除要当知贼所在三贼字。前後相应。</p><p cb:type="各家会释">又曰此下求认真心。</p></note> <note n="0020001" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0020001"><p cb:type="各家会释">真鉴曰。行诸一切及纵令谤法等。皆是假设拟度言必不能外此心而别为用也。</p></note> <note n="0020002" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0020002"><p cb:type="各家会释">真鉴曰。天上人间。凡外权小。无不说此为心。纵有禅定亦由制住此心而得。故大众亦无不疑惑也。开示者。且求开示。如何此非我心如何名为前尘虚妄相想尙未及求说真心也。</p></note> <note n="0020003" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0020003"><p cb:type="各家会释">戒环曰。此因其怖谓无心。故擧常所说引物以证示有真心。使知所措也。心入无生法忍者。令悟实相不生灭心也。三界唯心万法唯识。故曰诸法所生。唯心所现。一切因果。指十界正报也。世界微尘。指十界依报也。既无不因心成体安得谓之无心。同上木哉。以本自无染曰淸净。染而不染曰妙净。若汝执吝下。依六尘辨无自性也。分别觉观。即能推心也。此心離尘无性。不应执以为真。觉知灭。则意幽闲。然彼幽闲者。犹是法尘影事。亦无自性也。</p></note> <note n="0020004" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0020004"><p cb:type="各家会释">崇节曰。诸尘事业即色等六尘皆有牵心。为缘业用。</p></note> <note n="0020005" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0020005"><p cb:type="各家会释">镇澄曰。别有全性者。若果是真心。超然独立。不附一尘。</p></note> <note n="0020006" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0020006"><p cb:type="订解总论">袾宏曰。本心似镜。法尘似物。内之所守。犹为明镜中所现之影而巳。莫道幽间便得自本心也。依然法尘分别影事耳。</p></note> <note n="0020007" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0020007"><p cb:type="各家会释">唯则曰。我非敕汝执为非心等者。恐其固执而未悟。暂纵之辞也。</p></note> <note n="0020008" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0020008"><p cb:type="各家会释">智圆曰。但汝下。劝其揣摩分别之心。为当離尘有体。为复離尘无体。若此妄心。離尘有体。则容是真心。既離尘无体。非妄而何。应知即真汝心。亦暂纵之语。非显真也。</p></note> <note n="0020009" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0020009"><p cb:type="各家会释">真鉴曰。默然者依。<persName>佛</persName>微细揣摩。自失者。觉得離尘无体。</p></note> <note n="0020010" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0020010"><p cb:type="各家会释">镇澄曰。四禅四空及灭受想。谓之九定。从一禅入一禅次第而修。名为次第。然前入定。凡圣通修第九定罗汉成就。今曰不成罗汉者。言总意别。别指前八定耳。况此言妄想。即上缘心。执之为实正是人执。人执不断。不成罗汉宜矣。有曰。不成大乘者。非也。</p></note> <note n="0020011" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0020011"><p cb:type="各家会释">唯则曰。前云不知常住真心。用诸妄想今云执此生死妄想误为真实。然则妄想果非真心耶。</p></note> <note n="0021001" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0021001"><p cb:type="订解总论">按本疏吴兴异乎木石句。木石。当作土木。</p></note> <note n="0021002" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0021002"><p cb:type="各家会释">王言曰。此求开真见。</p></note> <note n="0021003" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0021003"><p cb:type="各家会释">钦澄曰。自我下。先陈迷滞之情。<persName>世尊</persName>下。正陈所请之法。</p></note> <note n="0021004" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0021004"><p cb:type="各家会释">真鉴曰。惠者。恩赐也。三昧。此云正定。</p></note> <note n="0021005" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0021005"><p cb:type="订解总论">按三昧。即前所问奢摩陀。与三摩及禅那三者。总不出楞严大定意。</p></note> <note n="0021006" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0021006"><p cb:type="各家会释">王言曰。本不相代者言<persName>如来</persName>身心。不能代巳修也。</p></note> <note n="0022001" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0022001"><p cb:type="各家会释">弘沇曰。烦恼所知。名为二障烦恼障。谓根本及随也。所知障。亦云知障。障一切智故。</p></note> <note n="0022002" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0022002"><p cb:type="各家会释">仁岳曰。前破妄心。但離粗执故今请云。发妙明心也。将破妄见。欲显真见。故复请云。开我道眼也。盖眼见必由识心。故心眼双擧。</p></note> <note n="0022003" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0022003"><p cb:type="各家会释">戒环曰。<persName>佛</persName>胸有卍字。表吉祥万德所集。晃。明也。煜。盛貌。此妙心道眼之真光。圣凡一致。但随量应现耳。幢。表摧邪立正。下明心净眼。使摧伏邪异。得正知见。是谓建大法幢。</p></note> <note n="0022004" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0022004"><p cb:type="订解总论">考檀金。须弥南有檀树一种。果汁入水。沙石成金。其色赤焰。<persName>佛</persName>之身色似之。</p></note> <note n="0022005" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0022005"><p cb:type="各家会释">真鉴曰。无拳无见。義本不均。试问令其揣𢜬而巳。</p></note> <note n="0022006" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0022006"><p cb:type="各家会释">戒环曰。眼根例拳。事義不类。而阿难示同未悟。故答言类。</p></note> <note n="0022007" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0022007"><p cb:type="各家会释">真鉴曰。手外无拳。故手无拳灭。眼见各体。故眼灭见存。非全无者。但明不灭。非谓半无也。</p></note> <note n="0022008" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0022008"><p cb:type="各家会释">戒环曰。见暗即见矣。是知盲非无见特无眼耳。</p></note> <note n="0022009" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0022009"><p cb:type="各家会释">真鉴曰。无眼得眼而後见既名眼见。无灯得灯而後见。应名灯见。其谬全同。人所易见。</p></note> <note n="0022010" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0022010"><p cb:type="各家会释">戒环曰。若灯见者下。牒上结明见不由眼也。</p><p cb:type="各家会释">弘沇曰。心为其主。馀是助缘。既知见性属心。渐明真见矣。</p></note> <note n="0023001" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0023001"><p cb:type="各家会释">崇节曰。大众默然伫诲。良由真妄未明。若认见境之心。前来巳夺。若谓本真之见。岂假根尘。口既默然。心希开悟。</p></note> <note n="0023002" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0023002"><p cb:type="各家会释">真鉴曰。鹿园者。古国王养鹿之地。</p></note> <note n="0023003" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0023003"><p cb:type="各家会释">子<g ref="#CB04636">璇</g>曰。五比丘者。初<persName>佛</persName>入山修道。王命父族三人。母族二人。随而卫之。後各舍<persName>佛</persName>去。在鹿苑修异道。憍陈如。亦其一也。憍陈如。则其姓。而<persName>佛</persName>命之名曰。阿若多。阿若多者。解也。故言独得解名。</p></note> <note n="0023004" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0023004"><p cb:type="各家会释">弘沇曰。客尘烦恼。即见思二惑。非无始无明也。</p></note> <note n="0023005" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0023005"><p cb:type="各家会释">仁岳曰。此中所问。且约昔时小乘所悟耳。意令答出客尘是动。主空不动。欲将动以譬妄。不动喩真。下文屈指飞光。義亦如是。</p><p cb:type="各家会释">或曰。此教既经开显。故今问答客尘二字。即是根本无明者。非也。</p></note> <note n="0023006" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0023006"><p cb:type="各家会释">真鉴曰。此但印其所说。旧喩动静。分明不混。欲以彰下文所示。孰为动者。同于客尘。孰为静者。同于主空耳。</p></note> <note n="0024001" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0024001"><p cb:type="各家会释">王言曰。此明客有去住。见性即住離住。</p></note> <note n="0024002" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0024002"><p cb:type="各家会释">真舰曰。百宝者。贵重之称。轮掌者。<persName>佛</persName>之手足中心。各有一千辐轮相。故云。</p></note> <note n="0024003" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0024003"><p cb:type="各家会释">又曰。当阿难端视<persName>佛</persName>时。而其见性。湛然盈满于前。乃视<persName>如来</persName>之手。在此见性之中。开合不住。则<persName>佛</persName>手自同客尘。而阿难见性。何异主空。此动静显然分明。故先令辨定是谁开合。则动静自分。于是阿难果答不谬。</p></note> <note n="0025001" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0025001"><p cb:type="各家会释">王言曰。此明尘有动寂。见性即寂離寂。</p></note> <note n="0025002" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0025002"><p cb:type="各家会释">王言曰。此明见性常住常寂。人自生灭失真。</p><p cb:type="各家会释">袾宏曰。此处文義。甚难消会。旧解双斥凡小。但<persName>如来</persName>此处。方许其悟客尘字。正该以动为身。以动为境。故两印以如是。奈何忽尔反斥其非。况前後文。了无照应。似乎自语矫乱。今只顺经文点缀。<persName>佛</persName>意谓今此大众。以摇动者名为尘。以不住者名为客。故观阿难头自动摇。动摇者。尘也。客也。见无动也。又观<persName>如来</persName>手自开合。开合者。尘也。客也。见无动也。云何如是明知以动为身。以动为境矣。却乃自始洎终。念念生灭。既顺生灭。则迷性真而以巳随物。既失性真。复迷境空而认物为巳。甘受轮转。岂不哀哉。作如是解。未知是否。</p></note> </p> </cb:div> <cb:div type="add-notes"> <head>新增挍注</head> <p> <note n="0001a2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0001a2201">摸【CB】，模【卍续】</note> <note n="0002a1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0002a1701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0002a1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0002a1801">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0002a2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0002a2201">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0002b0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0002b0701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0002b1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0002b1701">剌【CB】，刺【卍续】</note> <note n="0003a0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0003a0701">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0003b0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0003b0201">［－］【CB】，一【卍续】</note> <note n="0003b0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0003b0501">［－］【CB】，一【卍续】</note> <note n="0003b0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0003b0801">［－］【CB】，一【卍续】</note> <note n="0003b1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0003b1101">［－］【CB】，一【卍续】</note> <note n="0003b1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0003b1301">［－］【CB】，一【卍续】</note> <note n="0003b1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0003b1501">［－］【CB】，一【卍续】</note> <note n="0003b1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0003b1601">［－］【CB】，一【卍续】</note> <note n="0003b1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0003b1801">［－］【CB】，一【卍续】</note> <note n="0003b1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0003b1901">［－］【CB】，一【卍续】</note> <note n="0003b2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0003b2001">［－］【CB】，一【卍续】</note> <note n="0005a1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0005a1101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0006a1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0006a1501">采【CB】，辨【卍续】</note> <note n="0007a0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0007a0801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0007a1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0007a1601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0008a0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0008a0701">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0009a0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0009a0101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0009a0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0009a0201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0011a1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0011a1401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0012a0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0012a0501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0012a1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0012a1201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0012a1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0012a1701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0012a1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0012a1801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0014a0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0014a0401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0014a1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0014a1201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0015a0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0015a0301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0015a1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0015a1301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0017a0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0017a0501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0017a0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0017a0701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0017a1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0017a1001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0018a0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0018a0101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0021a1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0021a1601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0023a1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0023a1201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0024a1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0024a1601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0024a1602" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0024a1602">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0025a0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0025a0901">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0025a1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0025a1701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0026a0401" resp="#resp2" type="add" cb:note_key="X14.0026a04.28" target="#nkr_note_add_0026a0401">源【CB】，年【卍续】</note> <note n="0028a0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0028a0701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0029a1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0029a1001">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0029a1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0029a1401">剌【CB】，刺【卍续】</note> </p> </cb:div> </back></text></TEI>